EUSKADIKO ERAIKINETAKO INGURATZAILEAREN ...XX. mendean, berriz, automobila heldu zen, eta petrolioaren deribatuak erregai gisa; bigarren industriairaultza izan zen. Azken 200 urte hauetan, ikaragarrizko inpaktua ... ? 2015-3-4

  • Published on
    05-Feb-2018

  • View
    218

  • Download
    3

Transcript

EUSKADIKOERAIKINETAKOINGURATZAILEARENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALARENGIDALIBURUAERAIKINENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALEKOJARDUNBIDEEGOKIENESKULIBURUAAZALA EUSKADIKOERAIKINETAKOINGURATZAILEARENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALARENGIDALIBURUAJARDUNBIDEEGOKIENESKULIBURUA EUSKADIKOERAIKINETAKOINGURATZAILEARENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALARENGIDALIBURUAJARDUNBIDEEGOKIENESKULIBURUAEUSKADIKOERAIKINETAKOINGURATZAILEARENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALARENGIDALIBURUAJARDUNBIDEEGOKIENESKULIBURUAAZALA EUSKADIKO ERAIKINETAKO INGURATZAILEARENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALARENGIDALIBURUAERAIKINENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALEKOJARDUNBIDEEGOKIENESKULIBURUA EUSKADIKOERAIKINETAKOINGURATZAILEARENBIRGAITZEENERGETIKOINTEGRALARENGIDALIBURUAJARDUNBIDEEGOKIENESKULIBURUA Aurkibidea1. Kontzeptuak/Abiapuntukopremisak. 11.1. Helburua,metodologiaetahitzaurrefilosofikoa. 11.2. EnergiaetaetxebizitzaXXI.mendean. 121.3. Energiapobrezia. 181.4. Gizartearenbiziberritzea. 221.5. Herritarrenpartehartzea(gureesperientziaZaramagan). 271.6. Arauesparruaetalaguntzak. 392. Gauregungoegoera(diagnostikoa).Zaramagakoadibidea 462.1. Lehendikdaudenitxiturenanalisia(adibidefitxa). 482.1.1. Lehendikdagoeneraikinarenanalisia2.1.2. Klimarenanalisia2.1.3. Kargak,eskaeraketakontsumoazehaztea2.1.4. Inguratzaileafatxadarenanalisia(FITXARENAZALPENA)2.1.5. Garatutakofitxabatenadibidea:ZaramagakoBiasterikaleko2.,4.eta6.zenbakiak2.1.6. EKKLrenkatalogoarierreferentzia(EuskoJaurlaritzarenLaborategia)2.2. Lehendikdagoenfatxadareninguratzailea.LABURPENA 652.2.1. GarapenhistorikoorokorraEAEn. 2.2.2. ZaramagakoBiasterikaleko2.,4.eta6.zenbakietakoeraikinarenkasua. 2.3. Gauregungoinstalazioak.Zaramagakoeraikinarenkasua. 932.4. Gauregungokontsumoenazterketa. 1022.5. Egungoegoerarenmonitorizazioa.Bustaldearenadibidea 1142.6. Energiaziurtagiria.Zaramagakoadibidearengauregungoegoera. 133 3. Birgaitutakoegoera(irtenbideak).Zaramagakoadibidea 1373.1. Diseinuestrategiaorokorrak. 1393.2. Inguratzaileakbirgaitzekoirtenbideberriak. 1563.2.1. Sarreraorokorra 3.2.2. ZaramagakoBiasterikaleko2.,4.eta6.zenbakietakoeraikinarenkasuarengarapena. 3.3. Instalazioirtenbideberriak 1773.4. Energiaziurtagiria.Zaramagakoadibidearenbirgaituondorengoegoera 1923.5. Zaramagakoeraikinarenkonparazioazterketaekonomikoenergetikoa(aurrezkiak) 1963.6. EraikinarenerabilerariburuzkomonitorizazioaZaramagakokasuan 2023.7. EAEkogainerakoherrietaraestrapolatzea 2073.8. Ondorioak 212 4. Birgaitzeenergetikoariburuzkojardunbideegokieneskuliburua 2185. Fitxak(EAEkoeraikinengauregungoegoerareninbentarioa). 2616. Bibliografiaetaeskeronak. 309 1 1.1. Helburua,metodologiaetahitzaurrefilosofikoa. 2 HELBURUA: GidaliburuhonenhelburuadaEZAGUTZA,ESPERIENTZIAETAILUSIOATRANSMITITZEA,ahaliketajendegehienabideratzeko (bereziki, eraikuntzasektorekoa) hirien birgaitze energetikora eta biziberritze edo berroneratzesozialera.Eraikal13programako ikerlanbatdusorburu,etaEuskoJaurlaritzarenEraikuntzaKalitatearenKontrolerakoLaborategiko (EKKL) Arlo Termikoarekin lankidetzan egina da. Gidaliburuaren osagarri, itxiturak birgaitzekoirtenbideeiburuzkokatalogoaerantsida,laborategihorrekidatzia.2006koEraikingintzarenKodeTeknikoa (EKT)baino lehenagoko fatxadamotenazterketaorokorbathartudaabiapuntu.Fitxa sinplifikatubatoinarriharturik, inguratzaile jakinbakoitza sailkatzendu, eta,horrez gainera,Enplegu eta Gizarte Politiketako Saileko Etxebizitza Zuzendaritzari atxikitua dagoen Eraikuntza KalitatearenKontrolerakoLaborategiarenKatalogoarekin (EHUko IngeniaritzakoGoiEskolak idatzia)erlazionatzendu.Gauregungo egoera orokorra kontuan hartuta, desarrollismoaren garaiko adibide bat aztertu dugu, eta birgaitzeenergetikoko irtenbidezehatzakdeskribatuditugu,EKTrenordenari jarraituz.Bukatzeko,birgaitzeenergetikointegralekojardunbideegokieneskuliburubatdugu,gidaliburuhonenondoriogisabalioduena.Itxituraren eta instalazioen energiaalderdiaz gain, hiria birgaitzearen gizarte, hirigintza, eraikuntza etaekonomiaarloakaztertzendira,oroharbadaere;horixeda,hainzuzenere,8/2013legeberriakhelburuduenhiribiziberritzeedoberroneratzea.Inguratzailearenunekoegoeraitxituramailakoaetairtenbideposibleaksinpleetalaburazaldunahidira,kasujakinbatiburuzkokonparazioazterketasakonbatenbidez(Biasterikalea,Zaramagaauzoa,Gasteiz).Luzespaciobulegoaren taldeak, IMVarquitectos taldearekinbateraZaramagako1960koetxebizitzablokearenBirgaitze Energetikorako Proiektua idatzi zuen, Eusko Jaurlaritzaren Revive Planaren barruan, eta horreksortutakosinergiaaprobetxatudugu.Energia eta ekonomiaondorioak aztertu ditugu, eraikuntzasektore guztiaren eta auzokomunitateen bideerakusleetaerreferentziaizandaitezen.Kasujakinhauxehetasunezikertuda:aldebatetik,gauregungoegoera,barneandirelapatologiak,kontsumoak,eraikuntzasistemak eta energiakalifikazioaren kalkulua; eta, bestetik, birgaitze energetikorako irtenbideak,kostua eta energiaaurrezpena xehatuta, zeina birgaitutako egoeraren energiakalifikazio berrian irudikatzenbaita.Horrekguztiakosooinarrisendoaematendiguhaueiburuzkoondorioakateratzeko: inbertsioitzulkina,energiaaurrezpena eta karbonoemisioak, eta hobekuntzak osasunean, erosotasunean, hirikalitatean etaauzoarenautoestimuan.IkerketahauEuskadiosoraestrapolatuda. 3 Gidaliburuaren helburu praktiko eta didaktiko horrekin batera, lortu nahi da gizarte guztiak ulertzea bereerantzukizuna dela Lur planetaren osasuna eta gizakien %70 bizi garen ekosistema (hiria, alegia) zaintzea.Hirikoakbadiraemisiokantitatehandienaketahanagortubadira lehengaikantitatehandienak,hiriansortukodiraekonomiaberdeenirtenbideetaproposamenberriakere,gureplanetarekinorekandaudenak."Biderikonena,naturarekinbatdatorrena",TalesMiletokoa. 4 METODOLOGIA:InguratzaileengauregungoegoeraEAEn(2006raarte)Analisitipologikoa(fitxak)Inguratzaileareneraikuntzaelementuenezaugarriakzehaztea(EuskoJaurlaritzarenEKKLrenkatalogoa)Desarrollismoarenadibidebatengauregungoegoera(ZaramagakoBiasterikalea)Adibidearenbirgaitzeirtenbidezehatzak;azterketaxeheaJardunbideegokieneskuliburua,ondoriogisaEAEko (Euskal Autonomia Erkidegoa) etxebizitzen inguratzaileari buruzko analisi bat du oinarri metodoak.Gidaliburuhonekitxiturabertikalakedofatxadaizangodituardatz.Mota desberdinak aztertzen dira, fitxa sinplifikatu batean erakusten diren irizpideen arabera. Hautatutakoetxebizitzamultzohorietorkizunekoinbentariobatenhasieraizandaiteke.Eraikinenazterketetatik,desarrollismoarengaraiko(1960koeta1970ekohamarkadetako)bataukeratuda.Kasuhau,1960koa,GasteizkoZaramagaauzokoBiasterikaleko2.,4.eta6.zenbakiko30etxebizitzeidagokie.Lanarenzatihandienakfuntsezkohiruzatiditu:Daudeneraikinenazterketa,arazoguztiakkontuanhartuzetabetiereZaramagakokasuarenazterketaxehearierreparatuz.Energiasimulaziobaterantsida,etaharengauregungoenergiakalifikazioa(E). Birgaitzeprozesua (edo laburpena). Hori egiteko, Eusko Jaurlaritzaren Revive Planeko (2012) gutxienekojarraibideakerabilidira,eta zenbaitherrialdetanhalanolaAustrianetaAlemanian lehendikerabilidirenbirgaitzeirtenbideakegokitudira.Proiektatutakoeraikinberriarenenergiaziurtagiriaerantsida,etaharenenergiaziurtagiria(B).Lanpuntu bakoitzaren barruan, lehendabizi, azalpen orokor bat ematen da; ondoren, Zaramagako kasuariaplikatzenzaio,adibidegisa,gidaliburuakfuntziopedagogikohandiagoaizateko. 5 Uneko egoera (hau da, birgaitze energetikoaren aurrekoa) eta azken emaitza konparatuta ateratzen diraondorioak. Energia fosilak gaur egun duen prezioa eta agortzen den arte izango duen pixkanakako igoerakontuanhartuzaztertzendirabirgaitzearenetainbertsioitzulkinarenaurrezkietakostuekonomikoak.Aurrezki energetiko eta ekonomikoez gain, erosotasunean, irisgarritasunean, osasunean eta hirikalitateaneragindakohobekuntzakereaztertzendira. Hirugarren zatia jardunbide egokien eskuliburu bat da, oso bisuala, azken ondorio gisa eta erabiltzaileguztientzakogidaliburugisabalioduena.Gidaliburuarenhelburuada,adibide jakinbateanoinarrituz, ikasteko tresnabat izatea,bestekasuaskotarakoereduizatea,etabirgaitzeenergetikoeraginkorrerakoalternatibaizateagurehirienegiturabiziberritzeko. 6 HITZAURREFILOSOFIKOA:Bizitzenhasigarenneurrikoaldaketasistemikobatekezinbestekoaduoinarrifilosofikobat.7.000 urte baino gehiago dira gizakiak modu antolatuan eta hirietan bizitzen hasi zirela Sumerian etaMesopotamian.Mendeaskotan,ingurunenaturalarekinorekanegongara.Hauda,gizakieninpaktuaosotxikiaizanda.Mendeaskotan zeharpoloetanmetatutakoCO2arenneurketek frogatzendutehori.Garaihorrigizateriaren"haurtzaroa"esandiezaiokegu.1650ean,Descartes jaiozen,Berpizkundearenantropozentrismoarenondorengoa.Hala,gizakiaetamakinaLurramendean hartzen hasi ziren, arrazoimenaren oinarri filosofikotik. Argien Garaia iritsi zen, eta lehen industriairaultzaXIX.mendean;sasoihorretan,ikatzazenerregaia,etalurrunmakinatresnaadierazgarriena.XX.mendean,berriz,automobilahelduzen,etapetrolioarenderibatuakerregaigisa;bigarrenindustriairaultzaizanzen.Azken200urtehauetan,ikaragarrizkoinpaktuaizandanaturan,bainalarrienadahazkundeaesponentzialaaridelaizaten.Aldi laburhorrigizateriaren"nerabezaroa"deitudiezaiokegu.Etanerabezaroakgauzatxarraketaonakditu.Biziitxaropenaaskoluzatudamedikuntzakoaurrerapeneiesker,etakulturaketakomunikazioakaurrerapenikaragarriaizan dute. Ia arlo guztietan egon dira aurrerapenak, baina,metaforarekin jarraituz, nerabezaroak arazoak erebadakartza;batezere,gehiegizkoabiaduraetaesperientziafalta.Gizakiak uste izan du planetamenderatu duela, eta, nerabeetan normala den bezala, gauza on eta txar askoprobatuditu,presaka,eta,hala,aurkikuntzakeginez.Helduaketaarduratsuak izatekouneerabakigarriangaude;etorkizunekobelaunaldiensegurtasunean,osasunean,ongizateanetajasanagarritasuneanpentsatzekouneerabakigarrian.Europak izanbehardualdaketahorrenburu,batetik,betebeteanbizi izanduelakonerabezarohori,beste inorkbainogehiago,eta,bestetik,ondo sustraituaduelakomilakaurtekokulturahoriguztiaere,hauda,gureplanetarekinorekanbiziginenhaurtzaroa.Garabideandaudenherrialdeeiezindiegudebekatunerabezaroaeta,beraz,gukeginditugunakatsberakegitea.Gauregundaukagungizarteereduakopiatzenaridira,baina,hemendikmendebateraere,kopiatuegingodiguteeraikitzenhasibehardugunhelduaroa. 7 Lurraunibertsokoplaneta xumebatda,orratzburubat lastategierraldoibatean.Biosfera (bizitzagaratzendengeruza)kilometrogutxibatzuk lodida.Gugeruzahorretanbizigara,eta,duelagutxitik,aldatzenarigarageruzahori,gurejarduerareneraginez.Lurraren ezaugarri nagusia, diskurtso honen barruan, ezaugarri esferikoa da. Ezaugarri horretatik, bi kontzeptuateratzendira:Lehenik etabehin, ezdago esferabezain finituadenbeste ezer. Lehengaiek, itsasoko arrainek, arnastenduguoxigenoaketaguresoroetakogariakezduteinfinitukibiderkatzekoezaugarriebangelikoa.Lurrarennerabezaroan,azken200urteetan,mundukopopulazioa970milioikoaizatetik7.000milioikoaizaterapasatuda.Ekuaziohorrenorekalortzeko,ezinbestekoadabaliabideakmurriztea,berrerabiltzeaetabirziklatzea.Baina planteamendu hori XX.mendekomerkatuen filosofiaren guztiz kontrakoa da, haren oinarria kontsumoahanditzeabaita.Nolaesanbehardiozudendaribatiproduktugutxiagosaldubehardituela!Bigarrena,planetarenesferikotasunarenondorioadena,osotasunada.Biosferarenbidezdenaerlazionatutadago.Gizakiok, sare informatikoarenbidezplanetaguztiarekinbirtualkikonektatutaegoteazgain, fisikokierebagaudekonektatuta, gure atmosferaren, kontinenteen eta ozeanoen bidez.Horrek esan nahi du solidarioak izan behardugula:europarbatekaurreztenduenakedotxinatarbatekisurtzenduenakguatemalarbatieragitendio.XIX.etaXX.mendeetan,mugafisikoakezartzenziren,herrialdeaketalehengaiakbanatzeko.XXI.mendean,ordea,osozailaizangodamugakjartzeaatmosferakogasei;etakutsatzenarigaraguztionadenatmosfera.Baina irtenbidea problemaren enuntziatuan bertan dago. Informatikak sortzen duen osotasuna, merkatuekonomikoen mailan, herrialdeen muga fisikoak alde batera utzita, solidaritate bihur daiteke, planeta osoan,energiaberriztagarrienbidezsortutakobaliabideenbanaketan.EKONOMIA EKOLOGIA EKITATEA 8 Krisitikateratzeadahirugarrenindustriairaultzarenhasiera.Lehendabizi,mentalkieta filosofikokigaitubehardugu,konbentzitzekoegineginbehardugulaeta,gainera,egindezakegula.Europak izurriteak,goseteak,gerrak, inperioaketadiktadurak izanditu,bainaberpiztuegin izandabeti,eta,talentuanetaahalegineanoinarrituta,munduarenliderintelektualaizanda.Espirituaren katarsi teoriko honen ondoren, uki daitekeen horretara, alderdi praktikora, itzuli behar dugu, lanaesatenzaiongauzaprosaikoagoetaegunerokohorretara.Honahemenmezua:gaurbertanhasibehardugulanean.Nire ikuspuntu xumetik, uste hau dut eraikuntzaren gremioaren inguruan: birgaitu egin behar dugu Europakoeraikinen%75.Inportatzen dugun energiaren%30 kontsumitzen dute egun dauden etxebizitzek. Energetikoki birgaituz gero,milioika euro aurreztuko lirateke, eta, gainera, milioika CO2tona emisio murriztu. Hala, 31/2010 EuropakoDirektibaren20/20/20helburua(2020rako)beteegingolitzateke,etaplanetarentzakoereduizangolitzateke.Obra horiek guztiek sekulako jarduera ekonomikoa sortuko lukete, jasangarritasunean oinarritua, krisia atzeanuzten lagunduko lukeena.Hiriguztiakaldamioz, isolatzematerialberrien fabrikaz,etxetresnaelektrikoberrizetaenergiaberriztagarriakbiltzendituztenekipoberriezbeteak.Langabeziadesagerrarazikogenuke.Rifkinekaldarrikatzenduenez,hiriaketaeraikinak,autarkikoakizateazgain,autoelektrikoentzakoenergiaemangolukete.Jasangarritasunaren ekonomia berria energia berriztagarrietan oinarritzen da, eta, lehengaien mailan, hirukontzeptu hauek ditu ardatz: murriztea, berrerabiltzea eta birziklatzea. Birgaitzeak lotura hertsia du lehenkontzeptuarekin, garrantzitsuenarekin murriztea, lehendik dauden egiturak eta materialak aprobetxatzenbaititu.Kontzeptu horiez gain, beste bi ere badira: gure ahaleginean eta ezagutzean oinarrituta, gure bizimoduabirpentsatzeaetaberriroasmatzea.Birgaitutako etxe berriek energia aurrezten laguntzen dute, solidarioak dira planetarekin, emisio gutxi sortzendituztelako,eta,gainera,osoosasungarriaketaerosoakdira.Aireztatzeairea iragaziaetakontrolatuaegongoda,baietahanarnastendugunairearentenperaturaetahezetasunerlatiboaere.Ezduteizangoezzubitermikorik,ezairesartzerik,ezkondentsaziorik.Osoefizienteakizangodira,halaber,energiarietadomotikaridagokienez.Etxeakhiri trinkoen erdialdean egongo dira; beraz,mugikortasunarazoakmurriztu egingo dira, eta, horri esker, dirugehiagoaurreztuetaemisiogutxiagosortukodira.Horrekguztiakekonomiaberribateta lanpostuaksorrarazikoditu.Hirihorieknaturaerrespetatukodute,etaharekinelkarrizketanaritukodira. 9 Bainaoraintxebertanhasibehardugulanean.Lehendabizi,ilusionatueginbehardugu,jendeakharenberriizanetasinetsieginbehardu;bereziki,gazteeketapolitikariek.Hirigintzakoetabestelako legeberriak idatzibehardira,gremioetako teknikariak XXI.mendeko lanbide berrietan trebatu behar dira, gobernuek laguntzak eman behardituztehasieran,eta,batezere,bankuek jasangarritasunanegozioadela ikusibeharduteetaobrahoriekguztiakfinantzatu.JasangarritasunarenhirualderdiakBirgaitzeenergetikoakerabatbetetzenditujasangarritasunkontzeptuarenhiruoinarriak:INGURUMENJASANGARRITASUNAEmisioaurrezkiahandiada,baienergiaren ikuspegitik,baimaterialenaurrezkiaren ikuspegitik.Baina,beharbada,lurzoruaren aurrezkia da epe luzera jasangarriena. Lurzorua ondasun ordezkaezina eta estrategikoa da edozeinherrialderentzat eta munduarentzat, oro har. Birgaitzean, lurzorua kontsumitzea saihesten da, eta ingurunenaturalari lotuagoadagoen lurzoruezhiritarhorierrespetatzendu.Urbanizatzekargahorimurriztean,zerbitzuenetagarraioarenhorniduranaurreztenda.JASANGARRITASUNEKONOMIKOABirgaitze energetikoak hainbat aurrezki ekonomiko eragiten ditu, aipatu ditugun lurzoruaren eta materialenaurrezkiaz gain. Energiakontsumoaren aurrezkia, epe laburrera, zuzeneko aurrezkia da familien hilekoaurrekontuan. Herrialdearen balantze ekonomikoarentzat mesedegarria da, gorabehera geopolitikoen etaetorkizunekoigoeraesponentzialbatenmendedagoenenergiainportatuarenmendekotasunamurriztendelako.EKONOMIKOAINGURUMEN- SOZIALA JASANGARRITASUN 10 Birgaitutako etxebizitzen balioa handitzea oso faktore garrantzitsua da eta herritarrei jakinarazi beharrekoa,errentagarritasunekonomikoadutenlanhorieksustatzeko.Apartekogastubateginahalizatekotresnaekonomikogisahartubehardafinantziazioa.Birgaitzeenergetikoak,bidebatez,tokikoindustrianetaeskulaneaneragitendu,langabeziamurriztuzetaongizateekonomikoabultzatuz.JASANGARRITASUNSOZIALAKondiziotermikoetanetairisgarritasunkondizioetanegindakohobekuntzenondorioz,herritarrenbizikalitateaetaosasuna handitzen dira. Energiapobrezia ia desagerrarazi egiten da birgaitze energetikoarekin. Hiriinguruaberritzen da, baita fatxaden itxura estetikoa ere, eta autoestimua eta auzokontzientzia handitzen dute. XX.mendekodesarrollismogaraikohiriegitura trinkoeietazaharkitueiberroneratzesozialakeragitendie.Kontzeptusozialhoriekxehetasunhandiagozazaltzendiragidaliburuhonetako1.4kapituluan.Iraultza,birgaitzea,murrizketa,berrerabiltzea,birziklatzea,berroneratzea,birpentsatzea.Esaera zaharbatekhoneladio: "haizea zakarradenean,batzukezkutatuegitendira,bainabestebatzuekerrotaeraikitzen dute". Izan gaitezen optimistak, eta birgaitu dezagun Europako errota zaharra, zeinak energiaberriztagarriekin funtzionatuko baitu gainera. Ikusiko duzue: ahalegin handia egiten badugu, eta ondo egitenbadugu,hemendik30edo40urtera,kopiatuegongodiguteberriro.Euskadikkrisiaskojasanetagaindituditu;beharbada,hausistemikoadenez,handiagoaizangoda.Denaden,guregizarteakgaitasunhandiadugaraiberrietaraegokitzeko,etaguregazteria inoizezdaegonhainprestatua;beraz,heldueginbehardioguerronkahoni.Eginbeharreko lehenestrategiagizarteguztiamentalizatzeaeta trebatzeada:politikariak, teknikariak,gremioak,irakasleak,ikasleaketabatezere,munduaeraldatukodutenumeak. 11 12 1.2. EnergiaetaetxebizitzaXXI.mendean. 13 XX.mendekoazkenhogeitabosturteetan,Euskadikoetxebizitzakopuruaesponentzialkihazizen,industrializazioarenetalandatikhirietarakomigrazioarenondorioz.Ordukojaiotzatasa,gainera,gauregungoabainoaskozaltuagoazen.Azkendatuenarabera,Euskadik2.178.000biztanleditu,eta997.000etxebizitzadaudeguztira;beraz, okupazioindizea2,18bizt./etxeb.da.Horretatikondorioztalitekeetxebizitzaberriakeraikitzekobeharobjektiboamugatuadela.Gure lurraldean, lurzorua baliabide urria da kondizio topografikoen, populaziodentsitatearen eta lurzoruagordetzekoetababestekoaurreikuspenenondorioz.1.grafikoa.IDAErendatuenarabera(Eraikalekegina)Euskadiko etxebizitzaeraikinen %42k 50 urte baino gehiago du, Etxebizitzaren Euskal Behatokiaren datuenarabera.Etxebizitzen%801980bainoleheneraikizen,eta,beraz,EraikingintzarenOinarrizkoAraua(NBE,CT/79)70ekohamarkadako petroliokrisiaren ondorioz ezarri zen kondizio termikoei buruzko lehen araudia bainolehenagokoakdira.Horrekhigiezinenparkearenkontsumohandiazpentsaraztendu.Eurostatagentziarendatuenarabera,Europako27estatuenetxebizitzasektoreakkontsumitzenduenergiaren%25; eta industria osagarriak eta ekipamendueraikinak sartuko bagenitu, % 40ra iritsiko litzateke energiakontsumoa.EUSKADIKOETXEBIZITZAPARKEA(INE,2001)1900bainolehenAraba 14 %33%28%25%11%2%1Energiakontsumoaren%sektorekaGARRAIOAINDUSTRIAETXEBIZITZAZERBITZUAKNEKAZARITZABESTESEKTOREBATZUKIDAErendatuenarabera(Eraikalekegina)IDAErenarabera,honelabanatzendaetxebizitzenenergiaeskaria:Berokuntza=%46Urberoa=%20Etxetresnaelektrikoak=%16Janariprestaketa=%10Argiztapena=%82.grafikoa.IDAErendatuenarabera(Eraikalekegina)Kontzeptuhoriekguztiakmodusinpleanlotuzgero,ondorioazkarhauaterakogenuke:etxebizitzakklimatizatzeko(berokuntzaetahozketa)kontsumitzendaenergiaren%16.Horrekloturaestuadueraikineninguratzailearekin.Klimatizazioaz gainera, ur beroa eta argiztapena ere eraikitzeprozesuarekin daude lotuta, eta, beraz, izugarrihobetuetaaurreztudaitekebirgaitzeenergetikoarenbidez.%46%20%16%10%8ETXEBIZITZETAKOENERGIAESKARIARENBANAKETABerokuntzaUrberoaEtxetresnaelektrikoakJanariprestaketaArgiztapena 15 %21%44%11%12%11%1ENERGIAPRIMARIOARENEGITURAENERGIAITURRIAKGASNATURALAPETROLIOAIKATZANUKLEARRAENERGIABERRIZTAGARRIAKSALDOELEKT.IDAErendatuenarabera(Eraikalekegina)%13%26%36%12%0 %13ENERGIAPRIMARIOARENEGITURAENERGIAITURRIBERRIZTAGARRIAKHidraulikoaEolikoaBiomasa,biogasaetaHHSBioerregaiakGeotermiaEguzkienergia 3.grafikoa.IDAErendatuenarabera(Eraikalekegina)Azken urteetako energiakontsumo eta intentsitateei buruzko datu zehatzak, aparatuka, zonaka eta energiaiturrikabanatuta,IDAErenwebgunean(http://www.idae.es)kontsultatudaitezke.Kontsumitzen ditugun energiamoten ehunekoa aztertuta, bistan da energiamota gehienak ez direlaberriztagarriaketa,bestalde,energiainportatuegitendugula.Kanpozorrarenfaktoreosogarrantzitsuadahori,etaetengabehaztendena;izanere,prezioekgoraegingodute,garabideandaudenherrialdeeneskariahaziegingoda,etabaliabideakagortuegingodira. 16 Grafikohonetan,ikusdaitekenolabanatudenEspainianenergiaprimarioarenkontsumoaazkenurtean.Energiaprimarioakenergiaiturriariegitendioerreferentzia;azkenenergiak,berriz,kontsumolekuari.Kontsumitzenditugunenergiamotagehienakezdiraberriztagarriak,etaenergiaprimarioaren%75 inportatuegitendugu.Hortaz,eraikinekkontsumitzendutenenergiarenerdiaaurreztukobagenu,izugarriarindukolitzatekeordainketenbalantzaetagureekonomia.Irisgarritasun unibertsala osasunari, erosotasunari eta bizikalitateari eragiten dion hobekuntza da. EAEn,higiezinen%66khauda,100.000eraikinekbainogehiagokezdubetetzenoinarrizkoirisgarritasunaraudia.Bestetik, eraikuntzaren sektorea beste sektore batzuenmotor ekonomikoa da. Energetikoki efizientea ez denparkeeraikiamasibokibirgaitzeakosonabarmenmurriztukolukelangabezia,eta,beraz,susperraldiekonomikoaekarrikoluke.Adibidebatematearren,Gasteizen,Euskadikohiriburuan,1980baino leheneraikitako79.000etxebizitzabainogehiagodago;hauda,ezduteEraikingintzarenOinarrizkoAraua (NBE,CT/79)betetzen,etxebizitzakeraikitzeanisolatzaileakerabiltzerabehartuzuenlehenaraua,hainjustu.4.grafikoa.IDAErendatuenarabera(Eraikalekegina)Horrek esan nahi du, ezbairik gabe, gure hirietako etxebizitza gehienek energia gastatzen dutela eta emisioaksortzendituztela.Eraikin horiek energetikoki birgaituko bagenitu, gorakada izango luke eraikuntzaren sektoreak, eta horreklangabeziabereziki,gazteen langabeziamurriztuko luke,gaztezosatutakogremioberriekegingobailituzketebirgaitzesistemaberriak.50URTEBAINOGEHIAGO 50URTEBAINOGUTXIAGO 17 Birgaitze energetikoa ez da berria, urtetan aritu dira arlo horretan Europako zenbait herrialdetan, hala nolaAlemanianetaAustrian.Hainzuzen,herrialdehorietaniaezdagolangabeziarikeraikuntzarensektorean.Energia aurrezteaz aritu gara, eta, beraz, dirua ere aurreztuko da.Mende honetan, erregai ezberriztagarrienprezioa esponentzialki igoko da, erregaiok agortzen diren arte. Horrek energiapobrezia ekarriko du gureautonomiaerkidegokoetxebatzuetara(aurrerago izangoduguhizpidekontzeptuhori). Inguratzailearenenergiaeskariadezentemurrizteakkonponduegingolukearazohori.MurrizketahorrekCO2emisioakeregutxituko lituzke.Hortaz,Lurrarenberotzeglobala,hauda,biodibertsitateanondoriokatastrofikoakeragingodituenberotzea,moteltzenerelagundukogenuke.Birgaitze energetikoaren ondorioa energia eta emisioakmurriztuz eta dirua aurreztuz hazkunde ekonomikoasustatzeaizangolitzateke,eta,hala,Europako31/2010DirektibarenetaAgenda21enhelburuakbetetzea.Hirugarrenindustriairaultzahasiberrihonetan,eraikinenbirgaitzeenergetikointegralarilotutakolanpostuberdeaskosortukodira.Lehen fasean (gauregun),energetikokiosoefizienteak izangodiraeraikinak;bigarren fasean,eraikinekezdutebaterekontsumituko,etaenergiaproduzitukoduteeskariakonpentsatzeko(2020inguruangertatukodahori);etahirugarren fasean,Hirugarren Industria Iraultzaren gailurrean, eraikinak gai izango dira haientzat ez ezik hirikogainerako beharretarakoadibidez, auto elektrikoak kargatzeko adina energia produzitzeko (2050ean gertalitekehori).Aurreikuspenhoriekalderdihauetanoinarritzendira:teknologienaurrerabidea;hirikosareaneraikinekduten kokapen abantailatsua; eta baliabide digitalek duten gaitasuna eraikin bakoitzak ekoitziko duen energiaerregulatzekoetaeraikinhorrekkontsumitukoezduensoberakinamoduefizienteanbanatzeko. 18 1.3. Energiapobrezia. 19 Energiapobrezia honela defini daiteke: familia batek gaitasunik ez izatea bere oinarrizko premiakesaterako,osasunerako aproposak diren klimatizaziokondizioetan izatea etxebizitza (1820C neguan eta 26C udan)betetzekobeharrezkoaduengutxienekoenergiazerbitzuakasetzeko.Hitz bitan, familia arrunt bat energiapobreziako egoeran dagoela esaten da dirusarreren% 10 baino gehiagoenergiangastatzenduenean.5.grafikoa.Energiapobreziakoegoerandaudenfamilienehunekoaetapertsonenkopurua,dirusarrerenetaenergiagastuenikuspegiarenarabera(Espainia,20062010).Iturria:EPF(INE)Energiapobreziakaskotarikoondorioakdituongizatean:etxebizitzak tenperaturadesegokia izatea,osasun fisikoeta mentalaren gorabeherak (baita adinekoen heriotza goiztiarra ere), zorpetzeko eta hornidurasaretikdeskonektatzekoarriskua,besteondasunetazerbitzubatzukkontsumitzekoaurrekontuagehiagomurriztea,sabaiedohormetanlizunaetahezetasunaazaltzeaetaabar.Airearentenperaturajaitsizgero,aireakgaitasuntxikiagoaduurlurrunajasateko,eta,beraz,lurrunakondentsatuegiten da. Horrek kondentsazioak etamikroorganismoak sortzen ditu, asma, erreuma eta antzekoetarako osotxarrakdirenak.Bestalde, jakina da energiapobrezia zehazki, tenperatura desegokiak (1820Ctik beherakoak) dituen etxebatean bizitzea dela neguko hilabeteetan gaixotasun kardiobaskularrek eta arnas gaixotasunek eragindakohilkortasungehigarriarenarrazoietakobat.FamilienehunekoaPertsonakopuruaEnergiapobreziakoegoerandaudenfamilienehunekoaEnergiapobreziakoegoerandagoenpertsonakopurua 20 Europako Batzorde Ekonomiko eta Sozialak Energiapobrezia liberalizazioaren eta krisi ekonomikoarentestuinguruan txostena onartu zuen 2011n (2011ko otsailaren 11ko Europar Batasunaren Aldizkari Ofiziala).Txosten horretan proposatzen da energiapobrezia aintzat hartzea energiapolitikako edozein proposamenlantzeko, eta adierazten da eraikuntzan efizientzia energetikoahobetzea erabakigarriadela energiapobreziarenarazoariheltzeko,lehentasunsozialadelaetamailaguztienbabesabeharduela.Energiapobreziari aurre egiteko irtenbide edo tresnen artean (tarifa sozialak, zuzeneko ordainketak, efizientziaenergetikoahobetzea eta abar), etxebizitzaparkearenbirgaitze energetikoahartzenda energiapobrezia errotikbehin betiko ateratzeko modu bakartzat, bereziki, energiaren prezioen eta familien errenten inguruanziurgabetasunhandiadagoengaraihonetan.Hartara, txikitu egingo da neguko hilkortasuntasa gehigarria eta energipobreziagatik urtean gaixotzen denpertsonakopurua.6.grafikoa.Familiaarruntbatendirusarrerenetaenergiagastuenindizea(2006=100).Iturria:EPF(INE)DirusarrerenindizeaEnergiagastuenindizea 21 Goikografikoan ikusdaitekeenez,populazioarendirusarrerak txikiagotuegindirakrisiekonomikoarenondorioz,etaarazohori larriagotuegindaenergiatarifaketengabehanditudirelako.Bi joerahoriekuztartuta,puntu jakinbatetikaurrerafamiliekezinizanduteordainduenergiarenkostua,etatermostatoajaitsidute.Etagauzajakinadaetxekotenperaturajaisteakzerondorioekarditzakeen.Ongizateestatuan, osasungintzari eta hezkuntzari bezainbesteko lehentasuna eman behar zaio energiapobreziarenaurkakoborrokari.Energiaizatekoeskubideaetxebizitzaduinaizatekoeskubidearekinlotuahalizangolitzateke,etxebizitzakenergetikokiosoefizienteakizangobalira.Energiapobreziaren kontra borrokatzeko modu onena etxebizitzak birgaitzea da, energiaeskaria eta gastuanabarmenmurrizten baitira. Bestela esanda, birgaitze energetikomasiboa bultzatzen dituen politikak enpleguasortuetajardueraekonomikoasustatukolituzke,eta,hala,jendearendirusarrerakhanditukolirateke. 22 1.4. Biziberritzesoziala. 23 Hirieremuari,hiriariberarietaegungogizartearenhabitatariegitendioerreferentziakontzeptuhonek.Bizirikiraundutenhiriaketazenbaitek5.000urtebainogehiagodituzte;adibidez,Damaskokegokitu,berroneratuetaeraldatuegindirabeti.Hiribiziberritzeaketaberroneratzesozialakhirualderdihauekditu:1 Birgaitzeenergetikoa.2 Hiribirgaitzea.3- Birgaitzesoziala. Alderdi horiek guztiak elkarri lotuta daude; izan ere, hiriegitura sendotu batean jarduten denean, hirian bizidirenen ekosistema aldatzen da, eta, hala, alderdi asko hobetzen dira: ez da bakarrik kontsumitutako kWhkantitateamurriztenetahainbateuroaurrezten,baiziketahoribainoaskozeregehiago.Orain arte, birgaitze energetikoan jarri dugu arreta. Aurrezkiarekin eta energiarekin lotura estuena duenberroneratzesozialarenalderdiadahori,etaaurreragogaratukodugu.Orain,ordea,alderdisozialagoeibegiratukodiegu, arkitekturaren alde gizatiar etaurbanistikoenarekin loturaduten alderdiei, alegia.Alderdihorietako askoezindirazuzeneanekonomikokineurtu.Bizietaosasunkalitatearenhobekuntzakdira,etaauzoarenautoestimuaetaauzokoenenpatiaareagotzendute.Urteakjoanurteaketorri,argigelditzendahobekuntzahorieiguztieieskerjardueraekonomikoahandituetahobetuegitendela.Gazteakgaraibatekoauzorabueltatzendira,etahiriegiturakbalioahartzendu,soilsoilikharenkalitateahobetuegindelako. 24 HIRIBIRGAITZEA.Hiriinguruneahobetzeada,etaezdaneurriezagresiboa,ezgarestia.Irisgarritasunahobetzeandatza:baikanpokoperimetrotiketxebizitzetarainoko irisgarritasunahobetzea,baietaarrapalak jartzeaedoatariazerokotara jaisteaere.Igogailua instalatukoda,halakorikezdutenetxebizitzetan.Eraikinaren ingurukozolaketa,euriurensareaetaeremulandatua(halakorikbaldinbadago)erehobetukodira,eta,gainera,bizikletentzakoaparkalekuakjarrikodira,eta hirialtzariak hobetuko, beharrezkoa bada. Argiztapen publikoa ordeztu edo berria instalatu behar bada,kontsumotxikikoaizangoda,etairizpidejasangarrienaraberadiseinatukoda.Zoru iragazkorrakerabiltzeagomendatzenda,euriurensareasinplifikatzenbaituteetaaskozere jasangarriagoakbaitira.Jarduerahoriekezdiramuntahandikoak,bainakanpopertzepzioahobetuegitendutediruaskorikinbertitugabe,etaoinarrizkoaraubat,irisgarritasuna,betetzendute.Adibide gisa, hona hemen Zaragozako Girn auzoko MAR Arquitectosen eraikin beraren bi argazki: eraikinabirgaitzeko obrak egin aurrekoa, bat, eta ondorengoa, bestea. Bistan da eremu landatua, kanpoargiztapena,zolaketaetahirialtzariakpixkabathobetzeakauzoarenkalitateahobetuduela. ZaragozakoGirnauzoa,aurretik ZaragozakoGirnauzoa,ondorenInguratzaileabirgaitzearenondoriozkohobekuntzakbestearazofuntzionalbatzukkonponduzituen,besteakbeste,arropakhedatzekolekuakezkutatzeaetaagerianzeudeninstalazioakkanalizatzea.Birgaitzesozialadaneurrihorienguztienondorioa. 25 BIRGAITZEBERRONERATZESOZIALAArkitekturakeratzenduhiria,eraikinekezezik,baitahaietanbizidirenekere.Birgaitzeprozesu osoan herritarrek parte hartzea da prozesuak arrakasta izateko gakoa.Horregatik landu duguherritarrenpartehartzeakapituluosobatengaibakargisa.Berroneratze soziala zera da: inguru birgaituan bizi direnen egoera soziala hobetzea. Eraikinen osasun etaerosotasunegoera hobetzea lortzen da, isolamendu termikoa handitzen baita, eta airea ez sartzeak nabarmenhanditzenbaituisolamenduakustikoa.Zubi termikoak kentzeak kondentsazioak eragozten ditu, bai eta arnas aparatuan dituen eragin kaltegarriaksaihestenere.Horrenbestez,biztanleenosasunahobetuegitendaorohar.Bestalde,irisgarritasunkondizioberriekherritarrenbizikalitateahobetzendute.Eraikinenfatxadarenetaeraikininguruarenhobekuntzafuntzionaletaestetikoekadoreaematendieteauzokoei.Beste alderdi ekonomikoki oso garrantzitsu bat etxebizitzen energiaaurrezkia da. Horri esker, etxebizitzenprezioarenbalioahandituegitenda,etaeraikinenbizitzaerabilgarriarenurtekopuruaerebai.Alokairueskariahaziegitenda,etxebizitzekgutxiagogastatzendutelakoetamaizterrentzatmerkeagoakdirelako.Emisiokantitateaaskomurriztudueneraikinbateanbizitzearenkontzientzia sozialak,halaber,bizimoduaaskozjasangarriagoegitendubestealderdibatzuetan;adibidez,mugikortasunarenetabirziklatzearenarloan.Etxebizitza zaharrakhobetuta,biztanleenbatezbestekoadina jaitsiegitenda,gazteentzaterakargarribihurtzenbaitahirigunea.Horiguztiabatuta,auzokoenautoestimuahaziegitenda.Horrekzoriontsuagoetaitxaropentsuagoegitendituherritarrak,etajardueraekonomikoaareagotu. 26 BIRGAITZEBERRONERATZESOZIALAKHAUEKDAKARTZABEREKIN:Birgaitzeenergetikoa.Herritarrenpartehartzea.Bizikalitatea.Irisgarritasuna.Erosotasuna.Osasuna.Hirikalitatea.Aurrezkiekonomikoa.Energiaaurreztea.Emisioakgutxitzea.Lurzoruaaurreztea.Garraiobaliabideakaurreztea.Jardueraekonomikoaareagotzea.Etxebizitzenbirbalioztatzeekonomikoa.Gazteentzakoetabertakolanpostuak.Auzokoenautoestimuaigotzea.Gidaliburu honetan landu diren gaien artean, hau da, beharbada, helburu zintzoena: hiria eta hiriekosistemahobetzea eta hiria berroneratu eta berriz pentsatzea. Inguratzaile orokorra birgaitzea lehen pausoa da, azkenmendeetakohiritrinkoanbizitzekomoduberribateraikitzekobidean. 27 1.5 Herritarrenpartehartzea. 28 Ideiaorokorrezhitzegindugu,bainakasuzehatzezerehitzeginbehardugu,birgaitzeposiblebatenobjektudeneraikinbakoitzapertsonadesberdinaskorenetxeabaita,etanorkberearazoenergetiko,sozialetaekonomikoakizanbaititzake.Herritarrenpartehartzeabirgaitzeenergetikoarenfuntsezkoalderdibatda,huragabeosozailabaitaproiektuakgauzatzea.Auzokoakberakdira jabeak,etahaiek izanbeharduteekintzaileeta,orobat,prozesuosoanaktibojarraitu.Auzokoen partehartzea litzateke termino zuzena. Izan ere, birgaitzeprozesu gehienak auzoa izango dutetestuinguru;normalean,1960tik1975erabitartekodesarrollismoarengaraikoauzoa.Normalean, jabekideenkomunitateadaobrarensustatzailea;beraz,adostutahartubehardiraerabakiak.Lehenerabakia, eta garrantzitsuena, obra egitea da; horretarako, nahitaezkoa da proiektuaren egileen eta auzokomunitatearen arteko konfiantza. Laguntza publikoak baldin badaude oso litekeena da, komeni daadministraziokoordezkarirenbategoteapartehartzekoprozesuanedohariburuzkoinformazioaizatea.Partehartzeakerantzunbateskatzendu;alegia,informazioaemateazgain,auzokoeniritziakjasobehardira,etahaieierantzun,proiektuanegindaitezkeenjarduerakaplikatuetabestebatzukzergatikezdirenaplikatuazaldu.Banabanakoprozesubatda,etaerabatekozintzotasunez jokatubeharda. Izanere,auzokoak jabeakdira,eta,askotan,han egongodiraobraren zatihandibatean.Gainera,balio erantsioso garrantzitsuadute.Berakdiraetxearenetaauzoarenaditunagusiak,etaezagutzahoriaprobetxatueginbeharda.Aldezaurreko lanpedagogikoaezinbestekoada. Izanere,norbaitekdaukanondasunmaterialpreziatuenarietxebizitzari buruzko erabaki garrantzitsu bat hartzeko, argi eta garbi izan behar ditu helburua, birgaitzeenergetikoarennondiknorakoak eta zenbatbaliokoduen.Azkenpuntuhori, jakina, funtsezkoada jabekideenkomunitatebatekoerabakiakhartzean,eta,harekinbatera,zenbataurreztukoduten,zerlaguntzakdauden,nolafinantzatukodenetazenbatdenboranamortizatukodeninbertsioa.Partehartzekoprozesuhorigauzatzeko,datufidagarriakerakutsibehardira.Horidelaeta,lanhauekeginbehardira: eraikineko ikuskapen teknikoko bisitak, uneko kontsumoen bilketa eta azterketa, uneko egoeraren etaberrituaren energiasimulazioa, kostuen azterketa ekonomikoa, jaso litezkeen laguntzen eta finantziaziobaliabideenkudeaketa.Obra egiteko erabakiahartutadagoenean, ezda bukatzenpartehartzekoprozesua, kasuz kasu aztertubeharbaitiraetxebizitzabakoitzekoarazoak.Etxeaskoberrituegingozituzten,etaaldaketakegingozireninguratzailean,edo instalaziosistemadesberdinak izangodituzte.Adibidez,balitekeduelagutxiberokuntza indibidualaberritu 29 izanaetainstalaziozentralizatubaterakonektatunahiezizatea,edoterrazabatirekitamantendunahiizateaetaez itxita,gainerakoauzokoenmoduan.Kasuguztieiemanbeharzaieerantzuna.Erabakikomunbatzukgehienakbozkatu dutenak, gutxi batzuk haiekin bat etorri ez arren ontzat hartu behar dira. Kanpoko inguratzaileisolatzaileaezartzeaedo igogailuberria jartzea,adibidez.Prozesuakerrazagoakdiragauzakazaltzenbadiraetaauzokoeientzunetaerantzutenbazaie.Auzokoen liderra edo liderrak oso garrantzitsuak dira, berak baitira auzokoen ordezkariak parte hartzekoprozesuhonetan guztian.Proiektua egingoduten teknikariekinbaterabaliteke administraziokoordezkarirenbatek erepartehartzea, talde eragileakbideratukoditubilera,bisita, kudeaketa, ekintza administratibo etaabarretakopartehartzea.Pertsonahoriek erabateko konfiantza izanbehardute gainerako auzokoengan, eta lanerakoprest egonbehardute, zuzemenaskoeginbeharkobaitira.Normalean,berenkomunitateahobetunahi izatendute,etahoridaaurrera bultzatzen dituenmotor ilusioeragilea.Auzokoen partehartzeak team building lana egin behar du,hots,taldebat,multzotrinkobateratu.Birgaitzeenergetikorakolaguntzapublikoakematean,kontuanhartzendabetikomunitatearenadostasunairizpideegokia,nireustez.Izanere,adostasunzabalikezbadago(gutxienez%60koa),zailadaobraguztiaarrakastazburutzea.Birgaitzetaldeak, auzo mailako obra handietarako, parte hartzeko espezialisten babesa izan behar du, etadiziplinaanitzekotaldeakosatu. 30 Partehartzea oso tresna baliagarria da adostasuna lortzeko: aztertu, azaldu, entzun eta erantzun. Mailaguztietako lan pedagogikoaren garrantzia azpimarratu behar da; birgaitze energetikoaren eta hiriberroneratzearen eta biziberritze sozialaren abantailak azaltzen direnean, herritarrek ulertu egiten dute, etaaktibokipartehartzen. 31 GUREESPERIENTZIA.PARTEHARTZEARENADIBIDEBAT:ZARAMAGAKOBIASTERIKALEKOBLOKEAOndoren,ZaramagoBiasterikalekoblokeaneginzenbirgaitzeenergetikoanauzokoekeginzutenpartehartzekoprozesuaazaldukoda.EuskoJaurlaritzarenbirgaitzeenergetikoosoarendirulaguntzenlehenplananpartehartudueneraikinetakobatda.Kontakizunaesperientziapertsonalbatenikuspuntutikegingoda.Lehenengoaldiz,EHUrenDonostiakoArkitekturaGoiEskolakoJasangarritasunMasterreanentzunnuenbirgaitzeenergetikoaetasozialazerden,milurtekoberrihauhasiberritan.Han,MargaritadeLuxnarituzenirakasle,etaSan Cristobal de los Angelesen (Madril) birgaitutako 28 etxebizitzen adibidea erakutsi zigun. Inguratzaileaz,estrategiapasiboezetainstalaziosistemezhitzeginzigun,baina,beharbada,auzokoekobrarenhasieranetaobraegitenzenbitartean izan zutenpartehartzeariburuzhitzegitenetahariburuzkodiapositibakerakustenemanzuendenboragehiena.Atentzioa eman zidan zenbat denbora eman zuen partehartzearen prozesu guztia azaltzen eta zer nolakopazientzia izan zuen auzokoekin eraikuntzaburbuila betebetean bizitzen ari ziren garai hartan. Madrilgoetxebizitzak ikusigenituen. Ikasigenuenauzokoakdirelaproiektuaegitekogiltzarria,etahaiekinpartehartzekolanafatxadaaltxatzeabezaingarrantzitsuaedoaregarrantzitsuagoadela.Gerora,birgaitzeenergetikoarenadibideugaribisitatuditutAustrianetaAlemanian.Aurtengourteanbertan,GeorgReinbergaustriarraNafarroakoUnibertsitatekoEraikinenIngurumenDiseinuaetaKudeaketaMasterrean izanda,etaKierlingeko(Viena)etxebizitzakbirgaitzearenadibide interesgarriaazaltzean(passivhaus estandar baten arabera birgaitu ziren), nabarmendu zuen bide gogorra egin behar izan zutelaurtetan auzokoekin parte hartzeko lanetan. Kasu zehatz honetan, higiezinaren eraikigarritasuna handitu zen;zurez estalitako apartamendu berriak eraiki ziren, obra finantzatzeko. Beraz, konplikatu egin zen baimenaklortzea.Azkenean,aurreraeginzuenobrak.Gure taldeak, IMV arquitectosekin batera, birgaitze energetikoko proiektu batean dihardu lanean 2006tik,GasteizkoAretxabaletaauzokoblokebatzuetan,herritarrekpartehartzekoestrategiabat landubeharzuenplanberezi bat idazteko irabazi genuen lehiaketa baten barruan. Zaragozako birgaitze energetikoaren adibide batikusterajoanginen,autobusez,bisitaldibatean.Aretxabaletakoauzotaldehandibatetorrizenbidaiahorretara.Desarrollismogaraikoantzekoeraikuntzaezaugarriak zituztenbesteauzobatzuetakoherritarrakeregonbidatugenituen,bainaZaramagakobiemakumebainoezzirenetorri. 32 VitoriaGasteizekoauzokoekinZaragozakoGirnauzoraegindakobisitaOso interesgarria izan zen: Girn auzoko bertako biztanleek erakutsi zizkiguten etxebizitzak eta proiektusarituaren onurak. Auzokoek beraien etxeetara gonbidatu gintuzten eta zera esan ziguten: "Begira zer freskodagoenhemen [arratsaldehartan, 37 gradu egiten zuen Zaragozan]. Lehen,udan, ezin izatennuen jasan, etaorain, gainera, neguan, erdia baino gutxiago ordaintzen dut berogailua". Argudio horiexek konbentzitu zutenjendea:berenesperientziaetaondogauzatutakoobrabaten ikuspuntua,zeinakauzokoenautoestimuahanditubaitzuen.Auzokoak konbentzitu zituen beste argumentu bat izan zen birgaitutako etxebizitzen prezioa% 20 igo izanajatorrizkoegoeranmantenduzirenetxebizitzenaldean.Bidaia hartan izan ziren Zaramagako bi bizilagunek argi ikusi zuten, eta lidergolanari ekin zioten ZaramagakoBiasterikalekoblokekohiruatarietan. 33 Halahasizenauzokoekpartehartzekoprozesua:makinabatbileraeginzituzten,proiektuarennondiknorakoakazaltzeko eta zer laguntza ekonomiko izan zitzaketen aztertzeko. Eusko Jaurlaritzaren lehen Revive Planarenbirgaitzeenergetikorakolaguntzenlehendeialdiraaurkeztuginen2012koudan.Arabanaurreraaterazenbakarraizanzen.Horrekguztiaklanhandiaekarrizienbaiteknikariei,baiauzokoei.Teknikariokeraikinarenikuskapenteknikobatetauneko energiaegoeraren ziurtagiribatprestatu genituen.Auzokoek,datu administratiboez gainera,berenetxebizitzetakokontsumoenfakturakbildubehar izanzituzten.Lanhoriguztiaondoaterazen,taldeeragilearentaldeko teknikariekosatuaetaauzokoordezkarienarteko lanarengardentasunarietakoordinazioariesker.NabarmentzekoadaGasteizkoUdalekoetaVisesaagentziapublikokoteknikarienlaguntzaetababesa.Eusko Jaurlaritzako laguntzak lortuta, proiektua idazten hasi ginen, betiere auzoko liderrekin harremanetanegonez.Etxebizitzetara lehenbisitaegitenhasiginen,bananbanan,beharbezalaneurtzeko.Halaber,auzokoenarazoenetapatologienberriizatekouneaizanzen.Komenidagidoibateramatea,etabisitarenhelburuzehatzaauzokoenbilerabateanazaldubeharda,beharbezala.Teknologiaberriakaskoerraztenduteinformazioaemateaetaharremanetan egotea,baina ezindugu ahaztu auzoko askopertsonahelduakdirela eta "etendigitala"renbeste aldeandaudela.Horidela eta,paperean emanbehar zaie informazioa, etahitzorduak telefonoz adostubehardira.Proiektua egin aurretik, eraikuntzairtenbideak eta haien kostuak azaldu behar dira; gure kasuan, Zaragozakoadibidea ikustekobisitaldiakerreferentziazehatza izanzirenalderdihorietanere.Horrezgain, laguntzazehatzeiburuzkoinformazioaemanbeharda,auzokoekbanakakoekarpenakalkuladezaten;bankufinantziaziokobideakaztertubehardituzteelkarrekin,eta,kasujakinetajustifikaturenbatean,laguntzasozialakerebai.KontuanizanbeharduguZaramagakofamiliarenbatenkasuapertsonabatzuekikaragarrizkoenergiapobrezianbizidirela.Auzokobakoitzakasuzehatzbatda,bakoitzakbereenergiasistemabaitu,eta,Zaramagarenkasuan,inguratzailedesberdinazuten,urtetanzeharegindakozaharberritzeakzirelaeta.Horiguztia islatueginbeharda,eta,kasuaskotan, errespetatu, jarduera orokorraren helburuari kalterik egin gabe. Bestalde, auzoko bakoitzak bereikuspegiadubirgaitzeenergetikoarenkontzeptuaridagokionez.Haietakoaskok,ulergarriadenez,denborabeharizatenduteeraikuntzaetaenergiairtenbideakasimilatzeko;beraz,lanpedagogikoafuntsezkoada.Denaargietagarbiazaldubeharda,datuenetaadibidesinpleenbidez.Horiguztiapartehartzekoprozesuarenbidezlortzenda.Berrirodiotgehiengoakadosegonbeharduela. Izanere,gerora izangodirenaurrezkiaketahobekuntzakbegibistakoak izan arren, beti egoten dira eszeptikoak, baina, azkenean, gehiengoarekin bat etortzen dira,gardentasuna eta proiektuarekiko ilusioa duen lidergo bat sortzen bada. Argi utzi behar da azken helburuakomunitateosoarenonuradela;behinetaberrizesanbehardahori,etadenen zalantzeierantzunbehar zaie,bananbanan. 34 Proiektu exekutiboa egin ahala, instalazioen sistema zentralizatuen auziari erantzun zitzaion, energiaberriztagarrien,beroaberreskuratzekoaireztatzesistemeneta inguratzaileirtenbidedesberdinen laguntzarekin,etaterrazakirekitauztekoedoixtekoaukeraerrespetatuzen.Huraxe zen unea auzoko guztiei beste aurkezpen orokor bat egin eta irtenbide zehatzak azaltzeko, itxituratipologiariburuzkoerabakiakharzitzaten.Eraikuntzairtenbidedesberdinen kostuekonomikoakaztertugenituen,etabisitakegin genituenberriro,etxezetxe, itxituramotari eta instalazio zentralizatura konektatzeko nahiari buruz galdetzeko. Beti atal bat uztengenuenauzokoeniradokizunaketahobekuntzaproposamenakentzutekoedohaiekhautemandakoarazoenberriemanzezaten.Bilerakauzoelkarteanegitenziren,aretobatean.PowerPointbatproiektatzenzen,eta,laguntzabisualhorrekin,eraikuntzaprozesuko irtenbideak azaltzen ziren. Kasu jakin honetan, teknikarien taldeko instalazioadituakinstalazioei,mantentzelanen kostu finkoari eta zentralizazioaren abantailei eta eragozpenei buruzko zalantzaguztiak argitu zituen.Honahemenbilerabaten eskema: azalpena, galdeeskeak eta elkarrizketa. Proiektuarenegileen ordezkari batek eta auzolider batek bideratzen dute bilera, modu koordinatuan. Halaber, gaiekonomikoeietaabarriburuzhitzegitekoaprobetxatzenda.Normalean,prozesuarekinzerikusiadutenudalteknikariakgonbidatzendirapartehartzekobilerahorietara.Orain arte, proiektuaren faseari buruz aritu gara, baina, obra egiten den bitartean, parte hartzeko prozesuakjarraitueginbehardu,etaarrazoigehiagorekin.Auzokoakhandiraobraguztiakiraunbitartean,askotanhanbizibaitira,kasuhonetangertatzendenbezala.Eraikuntzaenpresaaukeratzeaeregiltzarriada,komunitateakonartubeharizatenbaitu.Unehorretatikaurrera,eragileberribatgehitukoda:eraikuntzaenpresa.Beraupartehartzekoprozesurasartzenda,etamoduaktiboaneskuhartzendubileretanetakomunikaziokanaletan.Komunitate guztiarekin komunikatzeko bidea irekita egoten da beti posta elektronikoz edo telefonoz. Lehenaipatudugunkasuan,Aretxabaletakoan,Facebookekoorribatirekizuten,partehartzekoprozesuabideratzeko.Honahemenpartehartzekoprozesuarenoinarrizkoeskema: 35 AZTERTU,GALDETU,AZALDU,ENTZUNETAERANTZUN.BirgaitzeenergetikoarenproiektuaargitzekobilerabatOndorengo orrietan erantsirik daude, adibide gisa, Zaramagako etxebizitzetan egindako inkestak eta datuakhartzekofitxabatzuk. 36 37 38 391.6. Arauesparruaetalaguntzak. 40 Araudia da birgaitze energetikoa arautzen duen tresna. Rol nagusia du prozesuan, herritarren partehartzeabezaingarrantzitsua,huragabeezinezkoaizangobailitzatekeobrakegitea.Bestalde,arauetadekretuonakbehardirabirgaitzeprozesuakmartxanjartzeko.Araudiakderrigortuetaarautueginbehardu,hiriaetaherritarrenbizikalitateahobetzeko,etahiri,gizarte,energia,ekonomia,ekologiaetateknologiaerrealitatealdakorretaraegokitubehardu.Jasangarritasunarenarloan,kontzientziakplanetamailakoaizanbehardu,ezbaitagoezerLurrabainoglobalagoadena.Hainbat estaturen artean adostu beharreko araudietara estrapolatu behar da hori, emisioek ez baitutemugarik;aireberaarnastendugudenok.NazioBatuenErakundeakBrundtland txostenaaurkeztuzuen1987an.Berezko izenaOurCommonFuturezen,bainasustatzailearenizenezeginzenezaguna,GroHarlemBrundtlandnorvegiarministroohiarenizenez.Txostenhorretan,garapenjasangarriaterminoaerabilizenlehenaldiz,honeladefinitua:unekobeharrakasetzendituena,etorkizunekobelaunaldienbeharrakarriskuanjarrigabe.Txostenak bi ikuspuntutatik hitz egiten du: batetik, ikuspuntu ekologikotik, biodibertsitatearen zaintzanoinarritua;bestetik,ikuspuntumoraletik,nonagintzenbaitaherrialdegaratuekkontsumoamurriztubehardutela,garabideandaudenherrialdeenkontsumoarenparekoa izanarte.Helburumoralhoriburuzagieksorrarazibehardute,etabanakoei transmititubehardiete,pedagogiareneta legedienbitartez.IngurumenarietaGarapenariburuzko Rioko Adierazpena (1992) izan zen txostenaren ondorioa, eta, handik aurrera, ekologiari buruzkolegediarenbideberribatiekinzitzaion,zeinadenokeginbeharbaitugu.Machadopoetahandiaaipatuz,"ibilianegitendabidea",eta,hala,bizinahidugungizartemotarekikomoralaaldatuahalaegitendugulegedia."Gizarte"hitza berak, beste askok bezala, naturatik urruntzen gaitu, haren desberdina balitz eta haren gainetik balegobezala.Legediaalderdiorokorretikabiatu,etaberezietarainoiristenda.Munduosokoemisioenkontroletafiskalizaziotikhasi,etaErdialdekoEuropakohiri txikibateanenergetikokibirgaitutakobalkoibateanbaratzebertikal txikibatjartzekoaukeraraino. 41 Atalosogarrantzitsubatudalordenantzakdira,hiriekosistemanbizibaitabiztanleen%70bainogehiago.Planorokorrek eta ordenantzek lagungarriizan behar dute birgaitzeprozesurako; beraz, aukera eman behar duteeraikigarritasuna handitzeko eta, hala, energia aurrezteko. Austrian eta Alemanian modu arautuan ari diradentsitateahandiarazten,birgaitzejarduerakekonomikoki finantzatuahal izateko.Halaber,aukeraemanbeharda azalera eraikia handitzeko, betiere kontrolpean, eraikinak inguratzailearen kanpotik isolatzeko, instalaziotermikoakegitekoedoigogailuakjartzeko.Adibidez,orainindarreandaudenudalordenantzabatzukezdaudeegokitutateknologiarenegungoerrealitatera,teknologiaetengabehobetzenaribaitainguratzaileaetakolektoreetaekoizpeninstalazioenefizientzia.31/2010 EuropakoDirektibatik hasi, eta 8/2013 birgaitzeari buruzko Espainiako azken legeraino, taula bateanlaburbildukodituguaraudiak,hirueskalakontuanhartuzEuropa,estatuaetaEAE. 42 ARAUESPARRUA:ERAIKUNTZAETAEFIZIENTZIAENERGETIKOA.EUROPAKOARAUDIAEUROPAKODIREKTIBAK ERAIKUNTZAPRODUKTUEIBURUZKOEUROPAKODIREKTIBA(89/106/EEE).ERAIKINENEFIZIENTZIAENERGETIKOARIBURUZKOEUROPAKODIREKTIBA(2002/91/EE).ERAIKUNTZAPRODUKTUEIBURUZKOEUROPAKOARAUDIA(2010/C282E/01).ERAIKINEN EFIZIENTZIA ENERGETIKOARIBURUZKOEUROPAKODIREKTIBA (2010/31/EB).BATEGITEA.ESTATUKOARAUDIAERAIKUNTZARENLEGEESPARRUA 38/1999LEGEA,azaroaren5ekoa,EraikuntzarenAntolamenduariburuzkoa.EFIZIENTZIAENERGETIKOARIBURUZKODIREKTIBARENTRANSPOSIZIOA 235/2013 Errege Dekrretua, apirilaren 5ekoa,eraikinen efizientzia energetikoa ziurtatzekooinarrizkoprozeduraonartzenduena.ARAUDITEKNIKOA 314/2006 Errege Dekretua,martxoaren 17koa,EraikingintzarenKodeTeknikoaonartzenduena(BOE,2006komartxoaren28a).*HE oinarrizko dokumentua aldatzekoaginduaren proiektua (2013ko martxorakoaurreikusia).FOM/1635/2013 Agindua, irailaren 10ekoa,Eraikingintzaren Kode Teknikoaren Energiaaurrezkia DBHE Oinarrizko Dokumentua 2006ko martxoaren 17ko 314/2006 ErregeDekretuzonartuaeguneratzenduena.Eraikinetako Instalazio TermikoenErregelamendua, uztailaren 20ko 1027/2007ErregeDekretuakonartua.Martxoaren 5eko 249/2010 Errege Dekretua,energia eta meatzeen arloetan xedapen jakinbatzuk egokitzen dituena, azaroaren 23ko17/2009 Legean, zerbitzuen eskuragarritasuneta erabileraaskatasunari buruzkoan,xedatutakoari jarraikiz, eta abenduaren 22ko25/2009Legea,zerbitzueneskuragarritasunetaerabileraaskatasunari buruzko legeraegokitzekolegeakaldatzeariburuzkoa.KONTROLTRESNAK 410/2010 Errege Dekretua,martxoaren 31koa,zeinaren bidez eraikinen kalitatekontrolerakoerakundeek eta entsegulaborategiek eraikinenkalitatekontrolerakobetebeharrekobaldintzakgaratzendiren.2200/1995 ERREGE DEKRETUA, abenduaren28koa, industriakalitaterako eta segurtasunerako azpiegituraerregelamenduaonartzenduena.ARAUDIBERRIA 08/2013LEGEA,ekainaren26koa,hiribirgaitze,berroneratzeetaeraberritzeariburuzkoa.233/2013 Errege Dekretua, apirilaren 5ekoa,etxebizitzen alokairua, eraikinen birgaitzea etahiriberroneratzea eta berrikuntza bultzatzekoEstatuPlanaarautzenduena(20132016).EAEKOARAUDIAENERGIAZIURTAPENARIBURUZKOESTATUKOARAUDIARENEAERAKOTRANSPOSIZIOA ZIURTAGIRIEIBURUZKODEKRETUA (240/2011,2011/11/22koa)KANPOKONTROLARI BURUZKO AGINDUA(2012/12/12koa)ZIURTAGIRIEN ERREGISTROARI BURUZKOAGINDUA(2013/04/02koa).(Gaur egun, 235/2013 Errege Dekreturaegokitzeko izapideak egiten ari dira. 235/2013Errege Dekretua, 2013ko apirilaren 5ekoa,eraikinen efizientzia energetikoa ziurtatzekooinarrizkoprozeduraonartzenduenada.) ERAIKUNTZARENKONTROLAETAKONTSERBAZIOA238/1996DEKRETUA,urriaren22koa,eraikuntzarenkalitateazaintzekoarauakematendituena.250/2003DEKRETUA,urriaren21ekoa,etxebizitzarakoEraikinarenLiburuaarautzenduena.ERAIKINENIKUSKAPENTEKNIKOA 241/2012DEKRETUA,azaroaren21ekoa,EuskalAutonomiaErkidegokoeraikinenikuskapenteknikoaarautzenduena.80/2014DEKRETUA,maiatzaren20koa(241/2012DEKRETUA,azaroaren21ekoaaldatzenduena),EuskalAutonomiaErkidegokoeraikinenikuskapenteknikoaarautzenduena. 43 LAGUNTZAKLaguntzakezinbestekoakdirabidearenhasierahonetan.Lehenbirgaitzeaketxebizitzaenergetikokipobreenetaneginbehardira.Behartsuenenetxeak izatendirahoriek,eta,beraz,ezdiraobrakegitekogai izaten,nahizetaobrenhelburuadenaurrezteaetaepeertaineraerrentagarriakizatea.Laguntzak araudiari buruzko kapituluan sartu ditut, bi kontzeptuek erlazionatuta egon behar baitute.Administrazioakestandarbatzukexijitubeharditu,etajokabidearaubatzukezarri,baina,eraberean,aurreikusibeharduhelburuak lortzekomodukoak izangodirelakomunitateguztiarentzat;beraz, lagundueginbeharditugizarteko segmentubatzuek.Brundtland txostenarenarabera, laguntzahorrekalderdimoralbat izanbehardumailasozialeanetaindibidualean.Horrekesannahidukomunitateanbertansolidaritateprintzipiobatizanbehardela ekonomikoki behartsuenak direnekiko, obra denena baita. Hori lortzeko, ordaintzeko erraztasunak etafinantziaziobidebigunakemandaitezkejabekomunitatearenabalenbidez.Administrazioakizanbeharduekimenarenburu.Efizientziaenergetikoarenarloan,besteakbestelaguntzei,obralizentziaren tasa murrizteari eta zergak jaisteari buruzko programak idazteaz eta abantaila fiskalak dituztenfinantziaziorako bideak emateaz gainera, lan pedagogikoa egin behar du. Gure planetaren jasangarritasunalortzeko,beharrezkoadaekitatea.Printzipiohauekgidatukodituztemendeberrikoharremansozioekonomikoak:EKONOMIAEKOLOGIAEKITATEA.Euskadin,etxebizitzaparkearen%15145.000batetxebizitzaosoahulakdira,eta,beraz, larriadahaieketahaieninguruneabirgaitzekoetaberroneratzekopremia.Efizientziaenergetikoaridagokionez,EAEkoetxeenerrendimendubaxuada.Aldehorretatik,kontuan izanbeharda etxebizitza gehienak 1980 baino lehenago eraiki zirela, eta urte hartan sartu zen indarrean EspainianEraikingintzarenOinarrizkoAraua (NBE, CT/79), fatxadan derrigorrez isolamendua jarri behar zela zioen lehenaraua. 44 EuskoJaurlaritzarenReviveedoRenovePlanainguratzailearenetainstalazioenbirgaitzeenergetikorakolaguntzaprogramaonbatda.Oinarrizkoildoakazaltzendituguhemen:1.1.ERAIKINENINGURATZAILEENGAUREGUNGOEGOERARENDESKRIBAPENAETAHOBEKUNTZA.1.2.EKOIZPENTERMIKOKOINSTALAZIOETANJARDUTEKOPROPOSAMENA.1.3.ETXEBIZITZETAKOAIREZTAPENSISTEMARENHOBEKUNTZA.1.4.IRISGARRITASUNBALDINTZENHOBEKUNTZA.1.5.BIZIGARRITASUNARENHOBEKUNTZA.1.6.MONITORIZAZIOALaguntzaprogramakbizilagunenadostasunmailabalioestenzuen,eta,partehartzeariburuzkokapituluanesandugunez,giltzarriada.Mailatermikoan,arazoaren ikuspegiholistikoadu, inguratzailean jarduteaeskatzenbaitu,hauda, isolamendua,arotzeriak,airesartzeaketazubitermikoakhobetzea.Orobat,aireztapenmekanikoaerebeharda;proposatzendenestankotasunadelaeta,nireustez,ezinbestekoadaberoaberreskuratzekosistemenbidezegitea.Instalaziotermikoeidagokienez,zentralizazioaetaeguzkienergiabaliatzeabalioestendira.Hiribiziberritzeari eta berroneratzeari dagokienez, derrigorrezkoa da irisgarritasun unibertsaleko neurriakhobetzea, eta bizigarritasunerako egokitzapenak eta eraberritzeak balioesten dira. Administrazioak ematendituen aprobetxamendua hobetzeari etahorretarako lurzorupublikoaokupatzeari buruzko arauei lotutadagopuntuhori.Bizilagun guztien kontsumo errealak aurkeztu behar ziren, eta, obra egin ondoren, etxebizitza guztiakmonitorizatubehardira,geroraegingodirenkontsumoakaztertzekoetaproposatutakoneurrienegiazkotasunaetaefikaziakontrolatzeko.Laguntzak 1980 baino lehenagoko eraikinentzat ziren, baina efizientzia energetikoaren arloan irizpide osoeskasekineginzireneraikinberriagoakerebirgaitubehardira,pixkanaka. 45 LABURPENAArauak, ordenantzak eta laguntzak Administrazioaren esku daude, eta zerbitzatzen duen gizartearen isla daAdministrazioa. Arauak eta laguntzak jasangarritasunerantz eta efizientzia energetikorantz bideratzeko boterepublikoekeginditzaketenjarduerenadibidebatzukemangoditugu: Pedagogia egitea, komunikabideen bitartez. Vorarlbergen, efizientzia energetikoari buruzko legediaurreratuenaduenAustriakoautonomiaerkidegoan,3.000iragarkieginzituztentelebistan,prentsanetairratian duela 10 urte baino gehiago, herritarrak eraikuntzaarloko efizientzia energetikoko politikaberrietankontzientziatzeko.Gauregun, ikastetxe,eraikinpublikoetasustapenpublikokoeraikinguztiakpassivhausestandarrarenaraberaeraikitzendira,etaproiektupribatugehienekereduberari jarraitzendiote,sortutakoinertziarietakontzientziakolektiboariesker. Hiriplan berrien eta eraikingintzako ordenantzen bidez eraikigarritasuna eta aprobetxamenduahanditzea, birgaitze energetikoko kostuak ordaindu ahal izateko.Halaber, isolamenduek eta elementubioklimatikoek okupatutako azalerak ez zenbatestea. Ordenantza horiek eguneratu egin beharko dirapixkana, teknologiak energia berriztagarriak biltzeko eta banatzeko sistema modernoago etaefizienteagoaksortuahala.Geroetaefizientziahandiagoaexijitubeharkodutelaguntzakemateko. Emisioaksortzendituztenenergieizergakezarrizzigortzea,etaenergiaberriztagarrietaramugatzea.Hiribirgaitzeetaberroneratzekojarduerahorienfinantziazioazergenbidezhobetzea. Teknikarien eta gremioenhezkuntzaeta trebakuntzahobetzea,eraikuntzateknikaberrihorietan trebaedobirzikladaitezen. Euskal enpresentzako laguntzei buruzko aholkularitza ematea, efizientzia energetikoaren arloan ikertudezaten (I+G+B) eta birzikla daitezen, eraikuntzasektoreak enpresa laguntzaile asko behar baititu.Birgaitzeakbultzadahandiaematendiotokikoindustriari,eraginosopositiboabaituenpleguan.

Recommended

View more >