A U R K I B I D E A 70eko HAMARKADAKO MUSIKARIAK ETA MUSIKA-TALDEAK: ITOIZ, PANTXOA ETA PEIO, IMANOL LARZABAL 1- ITOIZ (3.-85. or.) Biografia eta galdetegia. slide 0

A U R K I B I D E A 70eko HAMARKADAKO MUSIKARIAK ETA MUSIKA-TALDEAK: ITOIZ, PANTXOA ETA PEIO, IMANOL LARZABAL 1- ITOIZ (3.-85. or.) Biografia eta galdetegia.

  • Published on
    18-Jan-2018

  • View
    227

  • Download
    1

DESCRIPTION

3- IMANOL LARZABAL (123.-159. or.) Biografia eta galdetegia (123.-128. or.) Agustin Ibarrola (129.-130. or.) Eduardo Txillida (130.-131. or.) Euskal Herriko mapa eta Donostia inguruko argazkiak (132.-139. or.) Abestiak eta horien lanketa (140.-158. or.) Mendian gora haritza (140.-151. or.) Xabier Amuriza (152.-153. or.) Ilun ikarak azken argia (154.-158. or.)

Transcript

A U R K I B I D E A 70eko HAMARKADAKO MUSIKARIAK ETA MUSIKA-TALDEAK: ITOIZ, PANTXOA ETA PEIO,IMANOL LARZABAL 1- ITOIZ ( or.) Biografia eta galdetegia (4.-9. or.) Euskal Herriko mapa eta Ondarroa eta Mutriku inguruko argazkiak ( or.) Abestiak eta horien lanketa ( or.) Berandu da ( or.) Testura motak: polifonikoa edo homofonia eta kontrapuntua, lagundutako melodia eta monofonia (30. or.) Testura motak: ariketak eta entzunaldiak ( or.) Zati txiki bat La m-en ( or.) Eskala motak ( or.) Eskalaren gradoak ( or.) Tonalitatea ( or.) Eskalak eta akordeak pianoan ( or.) Eskalak eta akordeak plakadun musikatresnetan ( or.) Galdetegia eta ariketak ( or.) Hegal hegiten ( or.) Lau teilatu ( or.) Lo egin ( or.) 2- PANTXOA ETA PEIO ( or.) Biografia eta galdetegia ( or.) Euskal Herriko mapa eta Ezpeleta eta Azkain inguruko argazkiak ( or.) Xalo margolaria eta Azkaingo margolanak ( or.) Abestiak eta horien lanketa ( or.) Urtxintxak ( or.) Azken dantza ( or.) Greziako itsasontzia ( or.) 3- IMANOL LARZABAL (123.-159. or.)Biografia eta galdetegia ( or.) Agustin Ibarrola ( or.) Eduardo Txillida ( or.) Euskal Herriko mapa eta Donostia inguruko argazkiak ( or.) Abestiak eta horien lanketa ( or.) Mendian gora haritza ( or.) Xabier Amuriza ( or.) Ilun ikarak azken argia ( or.) 70eko hamarkadako kantariak eta musika-taldeak- Imanol - Oskorri - Gontzal Mendibil - Peio eta Pantxoa - Urko - Errobi - Itoiz - Estitxu - Maite Idirin ITOIZ Jean-Marie Ecay (gitarra), Antton Fernandez (pianoa eta teklatua*), Jimmy Arrabit (bateria), Juan Carlos Perez (ahots nagusia eta gitarra) eta Jose Garate Foisis (baxua eta ahotsa). 1980. urtean *Fender Rhodes teklatua, Hammond organoa eta piano klasikoa. 70eko hamarkadaren erdian, Francoren diktadurak amaiera izan zuen70eko hamarkadaren erdian, Francoren diktadurak amaiera izan zuen. Urte-tarte hori askatasun-nahiaren eta aldarrikapen askoren sasoia izan zen. Horren guztiaren isla musikan ere nabaritu zen. Hortaz, musika agertu zitzaigun bai nahi eta eskaera berriak proposatzeko bai mezu iraultzaileak igortzeko baliabide indartsu. Euskal Herrian, duela 40 urte inguru, urtean, institutuan ikasten zeuden Ondarroako eta Mutrikuko bost lagun batu ziren eta Indar Trabes izeneko taldea osatu zuten. Taldearen sortzaileak, honako bost gazte hauek izan ziren: Juan Carlos Perez (Mutriku, 1958; ahots nagusia eta gitarra), Jose Garate Foisis (Ondarroa, 1958; baxua), Joseba Mendizabal (Mutriku, 1957; gitarra), Estanis Osinalde (Mutriku, ; bateria) eta Antton Fernandez (Eibar, 1959; pianoa eta teklatua). Indar Trabes taldea entseatzen lotzen zenez eta bide berriak urratu Garai horretan, Euskal Herrian ez zen ohikoa euskaraz abestutako rockaeta ez zegoen horrelako zaletasunik. Hori dela eta, Indar Trabes taldekoek diru apur bat irabazteko, herrietako jaietan eta ezkontzetan jotzen hasi ziren; pixkanaka-pixkanaka plazak utzi, eta rock-kontzertuak ematen hasi ziren. Haietan, berbenetarako eta dantzarako ohiko errepertorioaz gain, Indar Trabesek tarteka jotzen zituen J.C. Perezek,asmatutako piezak. Berehala egin ziren arrakastatsu rock-kanta horiek, garai hartan rocka euskaraz kantatzen ziharduen talde bakarrenetarikoa zelako. Entzutetsu egin ziren, gero eta ezagunagoak. Hori dela eta, lehen diskoa grabatzeko aukera izan zuten; baina Indar Trabes (taldearen izena) herriko jaiekin eta berbenekin lotzen zenez eta bide berriak urratu nahi zituztenez, taldeari izena aldatu zioten.Beraz, Itoiz taldea une horretan jaio zela esan genezake. Lehenengo diskoa Durangoko azokan aurkeztu zuten, urtean. Eta, urteko diskorik onenaren saria jaso zuen. Batzuen ustez, lan horretan argi geratu zen garai hartako musika-talde ingeles ospetsu askok baino maila dezente hobea zeukala Itoiz taldeak. Itoizen lehenengo diskoa :Itoiz(binilozko diskoa) Etenaldi baten ondoren, Juan Carlos Perezek Hala ere, diskoa kaleratu eta denbora gutxira taldea desegin zen. Zenbaitizan ziren rock-taldearen disoluzioa eragin zuten arrazoiak: batetik, nekea eta etsipena berbenetan jotzen jarraitu behar izan zutelako; bestetik, taldeko bi kidek soldaduskara joan behar izan zutelako. Etenaldi baten ondoren, Juan Carlos Perezek musika konposatzeari berriz ekin zion buru-belarrieta bigarren disko bat osatzeko adina kantu sortu zituen. Perezek bakarrik sortutako kantak zirelako, haren hasierako asmoa izan zen diskoa bere izenean argitaratzea, baina kontuan izanda lehenengo diskoak izan zuen arrakasta eta soldaduskara joandakoak herrira bueltatu zirela, Perezek Itoitz taldea berriro elkartzeko ahalegina egin, eta gauzatu zuen. Bigarren disko hori zuzeneko emanaldi batean aurkeztu zuten. Ordutik, Itoizek bide luzea egin zuen. Izan ere, musika-taldeak hamar urte iraun zuen (1978tik 1988ra). Urtehorietan, beste musikari batzuek ere taldea osatu zuten: German Ors, Jimmy Arrabit, Jean Marie Ecay, Joseba Erkiaga, Xabi Pery... Juan Carlos Prez eta Jose Garate izan ziren Itoizen desagerpenera arte iraun zuten bakarrak. J.C. Perez, taldeko konpositore nagusia Euskal Herriko musika- talderik arrakastatsuenetakoa izan Hamar urteko tarte horretan utzitako ondarea oparoa izan zen: zazpi disko, ehunka kontzertu eta, hainbeste urteren ondoren, oraindik ere gutako askoren oroimenean gorderik eta oso bizirik dirauten kanta zoragarriak:Lau teilatu, Hegal egiten, Tximeleta reggae, Marea gora, Elurretan, besteak beste. Folk, pop eta rock estiloak uztartu zituzten zirraraz eta sentipenez beteriko kantu gogoangarriak eta ahaztezinak egiteko. Egun ere, asko dira kanta horiei egiten zaizkien aldaerak eta, ahoz ahoko transmisioari esker,ezagunak ez ezik klasiko ere egin dira. Euskal Herriko musika- talderik arrakastatsuenetakoa izan zen; hori dela-eta, multinazional ezberdinetatik diskoak grabatzeko eskaintzak jaso zituzten. Euskal kantagintzan, Itoizek, zalantzarik gabe, arrasto handia utzi digu; halaber, taldearen ahotsa eta gidaria izan zena, Juan Carlos Perez, dugu azken hiru hamarkadetako eredu. Jose Garate, Juan Carlos Perez, Antton Fernandez eta Jimmy Arrabit, Antologia diskoaren aurkezpen-eguna (2008) ITOIZ TALDEAREN INGURUKO GALDETEGIA1. Nola deitzen zen Itoiz taldearen aurrekoa? 2. Nongoak ziren musikari horiek? 3. Zer zen Francoren diktadura-garaian abestien helburua? 4. Non jotzen zuen Indar Trabes taldeak diru apur bat irabazteko? 5. Zer izan zen taldearen izena aldatzearen arrazoia? 6. Non aurkeztu zuen Itoizek bere lehenengo diskoa? 7. Zelan deitzen zen Itoizeko musikagile eta konposatzaile nagusia? 8. Zer izan zen J.C. Perezen asmoa bigarren diskoko abestiak egin zituenean? 8. Zenbat urte iraun zuen Itoiz taldeak? 9. Aipatu Itoizen kantaren baten izenburua Nongoak ziren Itoiz taldeko partaideak? ONDARROA Ondarroako ikuspegiaOndarroako Zubi zaharra,Nasa kalea eta Santa Maria eliza Ondarroako planoa Artibai itsasadarra eta Santa Maria eliza Ondarroako Zubi zaharraOndarroako Zubi zaharra. 1958ko uholdeak eraman zuen, eta, berriz eraiki zuten, antzinakoaren moldeari jarraituta. Zubi Berria, Santiago Calatrava arkitektuak egina Ondarroako portua eta Arrigorriko hondartzaOndarroako portua, Arrigorriko hondartza, eta, sakonean, Saturrarango hondartza MUTRIKU Mutrikuko ikuspegia Mutriku, portutik ikusita Mutrikuko portua Saturrarango hondartza, Ondarrutik ikusita ITOIZ Berandu da Musikograman agertuko diren musika-tresnak:Ikusi Badok.info Musikograman agertuko diren musika-tresnak: 1- AHOTSA 2- GITARRA ELEKTRIKOA -Punteatu: notak banan-banan jo -Akordeak jo: notak aldi berean jo 3- TEKLATUA 4- BAXU ELEKTRIKOA 5- BATERIA 6- XILOFONOAK Espaloian. Berandu da (Musika: J.C. Perez Hitzak: B. Atxaga)Lehengo batin bidali nun Sherlock Holmes Watson-ekin ene andre ideiala, please, bilatzeko eskatuzAstero egiten gendun bilera luza bat detektibe haiek beti informe berbera zen ematen zitadena iribarre etsiaz "Ez, Sigrid erregina ez da hiri guztian azaltzen arrastorik batere utzi gabean joana dirudi." Ni ere ibiltzen naiz ene maitearen soineko pusketa bat-edo bere painelu horia aurkitzeko asmua desio alper horreaz."Ez, Sigrid erregina ez da hiri guztian azaltzen arrastorik batere utzi gabean joana dirudi."Berandu da, berandu da berandu da niretzako Berandu da, berandu da berandu da niretzako Ez dut sekula aurkituko nire Sigrid erregina sekula ez dut... 1- Zer adierazten du kanta horrek? Zer dio Atxagaren letrak?Egin ezazu kantaren laburpena. 2- Zer esanahi dute letra etzanaz idatzitako hitzek? Batuan idatzita dago kantaren hitza? Zergatik egingo zuen horrela Atxagak? 3- Nolakoada entzun duzun musika? alaia eta pozgarria tristea eta goibela beldurgarria eta ikaragarria misteriotsua eta suspenseduna umoretsua eta barregarria maitasunezkoa eta erromantikoa abenturazkoa alegiazkoa eta fantastikoa 4- Zer sentitu duzu musika entzutean? Berandu da KONPASA: 4/4 edo C ABIADURA: = 90 SARRERA: AHOTSA + GITARRAGitarra punt. Ahotsa+ +Bateria eta baxua -Ahotsik ez +Teklaltua (cresc.) +Ahotsa -Teklalturik ez +Gitarra-akordeak -Ahotsik ez Geldialdi-kolpeak (02:39)+Ahotsa +Gitarra- akordeak -Ahotsik ez +Gitarrabakarlaria:akordeak +Gitarrabakarlaria:punteoa eta akordeak 5 aldiz +Ahotsak TESTURA POLIFONIKOA: homofonia = Ahots bi, melodia ezberdin bi, erritmo berean (Testura bertikala) Geldialdi-kolpeak (02:39) +Ahotsak TESTURAPOLIFONIKOA: kontrapuntua = Ahots ezberdin bi, erritmo ezberdinetan (Testura horizontala) (03:09) -Ahotsik ez Xilofono kontraltoa Xilofono kontraltorik ez Xilofono altua/sopranoa Kantaren egitura. AtalakSarrera A 1 A 2 B A 1 A 2 B A 3 Etenaldia/zubia C C A 1 POLI/Hainbat FONIA/Soinua MONO/bat FONIA/SoinuaLHko 3.zikloa TESTURA MOTAK POLI/HainbatFONIA/Soinua MONO/batFONIA/Soinua 1.- TESTURA POLIFONIKOA: homofonia = Melodia edo ahots ezberdin bi edo gehiago, erritmo berean (Testura bertikala) Adibidez: Alaitz eta Maider Ispilu Aurrean, J.S. Bach. Christ lag in Todesbanden, 4. kantata eta berak egindako 4 ahotsetarako koral gehienak, Caccini. Ave Maria, Toms Luis de Victoria. Motete Taedet animam meam, W.A.Mozart Ave verum corpus, T. Tallis.If ye love me, S. Bach Toccata eta Fuga Re m-en organoarentzako, G.F. Haendel. El Mesas-Aleluia, Bruckner. Ave Maria 2.- TESTURA POLIFONIKOA: kontrapuntua = Ahots ezberdin bi edo gehiago, erritmo ezberdinetan (Testura horizontala) Adibidez: J.S. Bach. Christ lag in Todesbanden, 4. kantata, 2. mugim, J.S. Bach. Invencin 12 Glenn Gould pianojole, G.P. Palestrina. Missa pro Defunctis~Offertorium, J.S Bach. Fuga 17, BWV 862 Clave bien temperado,Alonso Lobo. Motete Versa est in luctum, J.S. Bach. Brandemburgoko 2. kontzertua , 2. mug, G.F. Haendel. 4. Kontzertu grosso... 3.- LAGUNDUTAKO MELODIA = Melodia bakarra eta akonpainamendu bat (ahotsekin, musika-tresnekin) melodia horri laguntzeko Adibidez: Txirula musika-cd-arekin batera jotzen dugunean, J. Brahms. Sonata Mi M-en Biola eta pianorako, Op 120, H. Eccles. Sonata kontrabaxu eta pianorako Sol m-en, C.Saint Sans. Animalien ihauteria: Elefantea, Faure & Durufle. Requiem: Agnus Dei hasiera. G. Verdi. Brindisa-Traviata, W.A. Mozart. Elvira Madigan kontzertua pianorako, Maurice Ravel. Pavane pour une infante dfunte ... 4.- MONOFONIA EDO MONODIA = Melodia bakarra. Unisonoa, hau da, soinu bakarra. Adibidez: Dutxaren azpian kantatzen dugunean, Santo Domingo de Silos-eko monastegiko fraideen korua kantu gregorianoa abesten, Txina eta Indiako musika, Chloe Matharu, She moved throught the fair (irlandar kantua), C. Debussy. Syrinx txirularako, L.V. Beethoven. 9. sinfona, 1. mugimendua-ren konpasak, J.S Bach. Bourre Suite 1 (BWV 996) laud-erako Irudika ezazu margoekin melodia bakoitzaren norabidea Lotu ezazu testura mota bakoitza dagokion partiturarekin eta irudi-adierazpenarekin1.- TESTURA POLIFONIKOA: HOMOFONIA = Melodia edo ahots ezberdin bi edo gehiago, erritmo berean (Testura bertikala) 2.- TESTURA POLIFONIKOA: KONTRAPUNTUA = Ahots ezberdin bi edo gehiago, erritmo ezberdinetan (Testura horizontala) 3.- LAGUNDUTAKO MELODIA = Melodia bakarra eta akonpainamendu bat (ahotsekin, musikatresnekin), lagundutako monodia 4.- MONOFONIA EDO MONODIA = Melodia bakarra, unisonoa Zer erlazio edo lotura dauka testurak ondorengo argazkiekin?Geruzen gainjartzea: geruza ezberdinak bata bestearen gainean pilatzea Musikan gauza bera gertatzen da. Ahots ezberdinak bata bestearen gainean ezartzen dira: aguduenak goitik, eta grabeenak behetik. ENTZUNALDIA. Entzun musika-pieza hauek eta erreparatu testura motei Kontuz: pieza bakar batean testura mota bat baino gehiago egon daiteke. 1.- TESTURA POLIFONIKOA: homofonia TESTURA POLIFONIKOA: kontrapuntua LAGUNDUTAKO MELODIA MONOFONIA EDO MONODIA ENTZUNALDIA: J.S. Bach. Biolontxelorako Suite-a, 1. zenb.-Preludioa 2. ENTZUNALDIA: Bruno Coulais. Cerf-Volant-Kometa, Koruko mutilak 3. ENTZUNALDIA: F. Mendelssohn. Biolinerako kontzertua Mi minorrean, Op. 64 4. ENTZUNALDIA: Bruno Coulais. Compere Guilleri, Koruko mutilak 5. ENTZUNALDIA: Bruno Coulais. La nuit-Gaua, Koruko mutilak 6. ENTZUNALDIA: G. Verdi. La donna e mobile, Rigoletto 7. ENTZUNALDIA: Queen. A kind of magic 8. ENTZUNALDIA: Zuk zeuk topa ezazu bat. ITOIZ Zati txiki bat LA m-en Itoiz. Zati txiki bat La m-en (Musika: J. CItoiz. Zati txiki bat La m-en (Musika: J.C. Perez Hitzak: Joseba Alkalde) Planetan hitzetan zintzilik zure oihartzuna eta epeltasuna dasta (probatu) ditut nire altzoan (besoetan, magalean) apurtzen ari direnen hotsak (zaratak)Hirugarrenez ahantzi (ahaztu) ditut nire atzamarrak zure adatsean (ilea) urrezko purpurinapean (koloretako hauts disdiratsuak) ageri duzun goxotasuntzan (goxotasuna)Zure begien bietetan (komikietako laukitxoak) arnasa eutsiaz lasaitzen nauzu islatzen (errefleju) nauzu, deitzen nauzu eta zoli, zoli, (erne, lasai, zorrotz) naramazuHi! hi! hi! Illunabarrero (arratsaldea iluntzean) edo ametsak hautsi sosega (lasaitu, baretu) nadin esna nadin, kontura nadin (eta) haizearen kontra urtu nadin. ESKALA MOTAK Eskala Maiorra (M) Eskala minorra (m)LHko3.zikloa ESKALA MOTAK TONU ETA TONUERDIAK: Bi noten arteko distantziari bitartea edo interbaloa deritzo. Distantzia hau tonutan neurtzen da. Tonu baten erdiari tonuerdia esaten zaio. Eskala Maiorra (M) tonu tonu tonuerdia tonu tonu tonu tonuerdia Eskala minorra (m) tonu tonuerdia tonu tonu tonuerdia tonu tonu 1 Eskala Maiorra (M) Eskala minorra (m)tonu tonu tonuerdia tonu tonu tonu tonuerdia tonu tonuerdia tonu tonu tonuerdia tonu tonu 1 tonuerdia tonuerdia tonuerdia tonuerdia Irudikatu Sol Maior eta Fa Maiorren eskalak Irudikatu Mi minor eta Re minorren eskalak Do Maiorren eskala, horren arpegioa eta akordea (Alaia)L.Hko 3. zikloa Eskala gorantz eta beherantz Tonu tonu tonuerdia tonu tonu tonu tonuerdia I II III IV V VI VII IIX Tonika Supertonika Mediante SubdominanteDominanteSuperdominanteSensible Tonika (GRADOAK) Arpegioa Akordea () La minorren eskala, horren arpegioa eta akordea (Tristea) Eskala gorantz eta beherantz tonu tonuerdia tonu tonu tonuerdia tonu tonu I II III IV V VI VII IIX Tonika Supertonika Mediante SubdominanteDominanteSuperdominanteSensible Tonika (GRADOAK) Akordea Arpegioa () Eskala kromatikoa (Tonu erdika. 12 soinuz osatua)SOSTENITU (#), BEMOLA (b) ETA BEKOADROA ( ) Sostenitua/Diesea (#) = Tonu erdi igotzen dio notari. Altuera Bemola (b) = Tonu erdi jeisten dio notari. Altuera Adibidez: Do # = Re b; Sol # = La b; Si # = Do; Mi #= Fa Bekoadroa () = Aurrekoa ezeztatzen du (# eta b-aren eragina). Do Do Si Si La# Sib La La Sol# Lab Sol Sol Fa# Solb Fa Fa Do Do Mi Si Si Mi Re# Mib La# Sib Re La La Re Sol# Lab Reb Do# Sol Sol Do Fa# Solb Do Fa Fa Mi Mi Re# Mib Re Re Do# Reb Do Do DO M-EN ETA LA m-EN ESKALAKDO ETA LA-REN ESKALAKROMATIKOAK (TONU ERDIKA) Do Do # Re Re # Mi Fa Fa # Sol Sol# La La # Si Do La La # Si Do Do# Re Re # Mi Fa Fa # Sol Sol # La Do Re b Re Mi b Mi Fa Sol b Sol La b La Si b Si Do La Si b Si Do Reb Re Mi b Mi Fa Sol b Sol La b La ESKALAREN GRADOAK GRADOA TONUA EDO TONALITATEA GRADOA IZENAEskala bateko soinu bakoitzari honela esaten zaio eta erromatar zenbakiekin adierazten da. TONUAEDO TONALITATEA Eskalaren hasierako notari, hau da, lehenengo notari tonika deitzen zaio eta nota horrek izena emango dio tonuari edo tonalitateari. Adibidez, eskala bat Do notatik hasten bada, esan behar dugu Do tonuan edo tonalitatean idatzita dagoela. GRADOA IZENA Lehenengoa I TONIKA (oinarrizko nota) Bigarrena II SUPERTONIKA Hirugarrena III MEDIANTE (modua adierazten du, M edo m) Laugarrena IV SUBDOMINANTE Bosgarrena V DOMINANTE Seigarrena VI SUPERDOMINANTE Zazpigarrena VII SENSIBLE Zortzigarena VIII TONIKA AKORDE BAT HONELA OSATZEN DA:AKORDEA (1) Musikan,akordea da aldi berean entzuten diren eta harmonia bat osatzen dutennotenmultzoa. Ez da derrigorrezkoa denak batera jotzea. Akordeak osatzen dituen notak banan-banan jotzen direnean arpegioa jotzen dela esaten da, hau da, akordea arpegiatzen dela esaten da. Akorderik arruntena hiru notaz osatutakoa da eta horritriadadeitzen zaio. Nota bat gehitzen bazaio, kuatriada sortuko da. Triadak eta kuatriadak maiorrak edo minorrakere izan daitezke. AKORDE BAT HONELA OSATZEN DA: A m A m7 (Triada) (Kuatriada) 1, 3 eta , 3, 5 eta 7 Do M Do M7 (Triada) (Kuatriada) 1, 3 eta , 3, 5 eta 7. AKORDE BATEN INBERTSIOAK (TRIADAK):AKORDEA (2) AKORDE BATEN INBERTSIOAK (TRIADAK): Tonika 1 5 3 Tonika1 Egoera fundamentala (E.F) inbertsioa2.inbertsioaEgoera fundamentala (E.F) 5 3 1 1 5 3 3 15 5 3 1 TONALITATEA Oinarrizkoa eta nagusia den notaren inguruan, hau da, tonika-ren inguruan eraikitzeneta antolatzen den musika-egitura da. Musika-lan asko tonikan hasi eta amaitzen dira. SOSTENITUAK/DIESEAK (#): FA-DO-SOL-RE-LA-MI-SI BEMOLAK (b): SI-MI-LA-RE-SOL-DO-FA FA Maior SI b Maior Mi b Maior LA b Maior RE b Maior SOL b Maior DO b Maior RE minor SOL minor DO minor FA minor SI b minor MI b minor LA b minor SOL Maior RE Maior LA Maior MI Maior SI Maior FA # Maior DO # Maior Mi minor SI minor FA # minor DO # minorSOL # minor RE # minor LA # minor Tonalitateak 1 b 1 # 2 b 2 # 3 b 3# 4 b 4# 5#/7b 5 b/7# 6 b/6# Do MFa M Sol M 1 b 1 # La m Si b M Re m Mi m 2 b Re M 2 # Sol m Si m Mi b M 3 b Do m Tonalitateak 3# Fa # m La M Do #m Fa m 4 b 4# Si b/La #m Mi M La b M Sol#/La bm Mi b/Re#m 5#/7b 5 b/7# 6 b/6# Si/Do b M Re b /Do # M Sol b/Fa # M NOTEN ALTUERA ETA KOKAPENA, PENTAGRAMAN DO NOTA ETA HORREN ZORTZIDUNAKAKORDEAK ETA ESKALAK PIANOAN NOTEN ALTUERA ETA KOKAPENA, PENTAGRAMAN PIANOAN, DO NOTA ETA HORREN ZORTZIDUNAK La zentrala=440 Hz Do Do Do Do Do Do Do 7 DO-REN ESKALA KROMATIKOA, 12 SOINU TONU ERDIKA (ZORTIDUN BAT)PIANOAREN NOTA GUZTIAK: NATURALAK ( ), SOSTENITUAK (#) ETA BEMOLAK (b) Reb-Mib-Solb-Lab-Sib- Reb-Mib-Solb-Lab-Sib- Reb-Mib-Solb-Lab-Sib- Reb-Mib-Solb-Lab-Sib- Reb-Mib-Solb-Lab-Sib- Reb-Mib-Solb-Lab-Sib- Reb-Mib-Solb-Lab-Sib- Do#-Re#-Fa#-Sol#-La#- Do#-Re#-Fa#-Sol#-La#-Do#-Re#-Fa#-Sol#-La#-Do#-Re#-Fa#-Sol#-La#- Do#-Re#-Fa#-Sol#-La#- Do#-Re#-Fa#-Sol#-La#- Do#-Re#-Fa#-Sol#-La# Do1-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si-Do2-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si-Do3-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si-Do4-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si-Do5-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si-Do6-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si-Do7-Re-Mi-Fa-Sol-La-Si-Do8 DO-REN ESKALA KROMATIKOA, 12 SOINU TONU ERDIKA (ZORTIDUN BAT) Do#- Re# Fa#- Sol#- La Do - Re-Mi-Fa-Sol- La-Si DO MAIORREN ESKALA LA minorren ESKALAtonu tonu tonuerdia tonu tonu tonu tonuerdia tonu tonuerdia tonu tonu tonuerdia tonu tonu 1 DO MAIORREN ESKALA LA minorren ESKALA Do Re Mi Fa Sol La Si Do La Si Do Re Mi Fa Sol La SOL MAIORREN ESKALA (1#) MI minorren ESKALA (1#) Fa # Fa # Sol La Si Do Re Mi Sol Mi Sol La Si Do Re Mi Adierazi ezazu beheko pianoetan irakasleak agintzen dizun eskala, arpegioa eta akordea. AKORDEAK ETA ESKALAK PLAKADUN MUSIKA-TRESNETANCD E F GA B CDEF GA I II III IV V VI VII I II III IV V VI Eskala Maiorra (M) DO MAIORREN ESKALA Eskala minorra (m)Zifratu amerikarra: C DE F GAB Zifratu europearra:DoReMi FaSol La Si Eskala Maiorra (M) tonu tonu tonuerdia tonu tonu tonu tonuerdia DO MAIORREN ESKALA Do La Si Fa Sol Mi Do Re Eskala minorra (m) Tonu tonuerdia tonu tonu tonuerdia tonu tonu 1 LA minorren ESKALA La Fa Sol Re Mi Do La Si SOL MAIORREN ESKALA (1#)[Fa naturalaren plakak kendu, eta Fa#-aren (sostenitua) plakak jarri behar dira] Sol Fa# Re Mi Do La Si Sol MI minorren ESKALA (1#) [Fa naturalaren plakak kendu eta Fa#-aren (sostenitua) plakak jarri behar dira] Re Mi Do La Si Fa# Sol Mi FA MAIORREN ESKALA (1b) RE minorren ESKALA (1b) Fa Re Mi Do La Sib Fa[Si naturalaren plaka kendu, eta Sib-aren (bemola) plaka jarri behar da] Fa Re Mi Do La Sib Fa Sol RE minorren ESKALA (1b) [Si naturalaren plaka kendu eta Sib-aren (bemola) plaka jarri behar da] Re Do La Sib Fa Sol Mi Re DO MAIORREN AKORDEA LA minorren AKORDEATriada = I (1), III (3) eta V (5). gradoak (Sol) (Mi) (Do) Sol V Mi III Do I LA minorren AKORDEA Triada = I (1), III (3) eta V (5). gradoak (La) Mi V Do III La I (Mi) (Do) SOL MAIORREN AKORDEA (1#)Triada = I (1), III (3) eta V (5). gradoak [Fa naturalaren plakak kendu, eta Fa#-aren (sostenitua) plakak jarri behar dira] (Sol) Re V Si III Sol I (Re) MI minorren AKORDEA (1#) Triada = I (1), III (3) eta V (5). gradoak [Fa naturalaren plakak kendu eta Fa#-aren (sostenitua) plakak jarri behar dira] (Sol) (Mi) Si V Sol III Mi I FA MAIORREN AKORDEA (1b)Triada = I (1), III (3) eta V (5). Gradoak [Si naturalaren plaka kendu eta Sib-aren (bemola) plaka jarri behar da] (La) (Fa) Do V La III Fa I (Do) RE minorren AKORDEA (1b) Triada = I (1), III (3) eta V (5). Gradoak [Si naturalaren plaka kendu eta Sib-aren (bemola) plaka jarri behar da] (La) (Fa) (Re) La V Fa III Re I DO MAIORREN AKORDEA LA minorren AKORDEAKuatriada = I (1), III (3), V (5) eta VII (7). gradoak (Sol) (Mi) (Do) Si VII Sol V Mi III Do I LA minorren AKORDEA Kuatriada = I (1), III (3), V (5) eta VII (7). gradoak (La) Sol VII Mi V Do III La I (Mi) (Do) DO MAIOR ESKALA AKORDE-TRIADA Do La Si Fa Sol Mi Do Re (Sol) (Mi) (Do)V Mi III Do I Eskala Maiorra (M) (adierazi interbaloak eta irudikatu akordea)AKORDE-KUATRIADA (Sol) (Mi) (Do) Si VII Sol V Mi III Do I Eskala Maiorra (M) (adierazi interbaloak eta irudikatu akordea) LA minor ESKALA AKORDE-TRIADA La Fa Sol Re Mi Do La Si (La) Mi V DoIII La I (Mi) (Do) Eskala minorra (m) (adierazi interbaloak eta irudikatu akordea)AKORDE- KUATRIADA (La) Mi V Sol VII Do III La I (Mi) (Do) Eskala minorra (m) (adierazi interbaloak eta irudikatu akordea) SOL MAIOR (1#) ESKALA AKORDE-TRIADA Sol Fa# Re Mi Do La Si Sol (Sol)V Si III Sol I (Re) Mi minor (1#) ESKALA AKORDE-TRIADA Re Mi Do La Si Fa# Sol Mi (Sol)V Sol III Mi I FA MAIOR (1b) ESKALA AKORDE-TRIADA Fa Re Mi Do La Sib Fa Sol (La) (Fa)V La III Fa I (Do) RE minor (1b) ESKALA AKORDE-TRIADA Re Do La Sib Fa Sol Mi Re (La) (Fa)V Fa III Re I Irudikatu pentagraman Do M-en eskala gorantza zein beherantza, arpegioa eta akorde- triada eta akorde-kuatriada. Marraztu 4ko konpasean Sol M-en eskala, arpegioa eta akordea, irudi erritmiko hauek erabilita. 1- Zer da eskala bat? Aztertu eskala Maiorraren eta minorraren arteko ezberdintasunak. Zer dira tonua eta tonuerdia? Zein dira eskala Maiorraren eta minorraren interbaloak? 2- Zer dira triadak eta kuatriadak. Nola osatzen da akorde bat? Zer gradu hartu behar dira?Zer dira eskalaren graduak? 3-Zer eskalaren gradu jotzen dira arpegioan? 4- Saia zaitez ahotsarekin notak intonatzen. Ondoren, jo itzazu txirulaz. 5- Zer egin behar da akordea jotzeko? Jo ezazu akorde bat. 6- Itoizen kanta hori, izenburuak dioen moduan, La m-en konposatuta dago. Zertan nabaritzen da? 7- Zer zatitan abesten dute ahots batean? Eta, bi ahotsetan? Identifika itzazu. 8- Zer zatitan igartzen da bi ahotsek melodiaren zati ezberdin bat egiten dutela? 9- Zer testura mota dauka abesti horrek? 10- Zer musika-tresna entzuten da?11- Zer sentitu duzu musika entzutean? ITOIZ Hegal egiten Espaloian. Hegal egiten (Musika: Itoiz Hitzak: B. Atxaga)Neukan guzti zen amets bat, amets bat,beti egoten nintzen haren bizita zai (Errep.)Ai! ene ama euriak eta baso ilunakseinalatzen zizkidanezez, ez dira etorriko inoizEtzazu holako ametsik egin ez Mantso zihoan denbora niretzatlehioak jarrita euriari begiraeta jendeak zion: "mutil horrek amets bat bakarrik dauka" Baina egun baten esnatzerakoantxantxangorri bat ikusi nuen gelanta gero beste beste bat eta beste batinguratua nengoen ... Orain herritik mutil bat falta da ez dago inor bere etxeko lehioan baso ilunetan dabil hegaletan txantxangorriak bezala Orain ba du bihotz nimino bat eta bi hegal bi hegal euriz bustiak Bularra du ere gorri kolorekoa eta eta txantxangorria da TXANTXANGORRIA NAIZ BASO ILUNETAN BETE ZAIT AMETSA BASO ILUNETAN TXANTXANGORRIA NAIZ BASO ILUNETAN BETE ZAIT AMETSA TXANTXANGORRIA NAIZ TXANTXANGORRIA NAIZ HEGAL EGITEN HEGAL EGITEN HEGAL EGITEN OH TXANTXANGORRIAK GELAKO SAPAIANGELAKO SAPAIANOH TXANTXANGORRIAK GELAKO SAPAIAN Egin ezazu abestiak kontatzen duenaren inguruko marrazkia ITOIZ Lau teilatu Itoiz. Lau teilatu (Musika eta hitzak: J.C. Perez)Hemen gaude ta poztutzen naiz ta ziur zure aita ere bai; ta zer ondo... zelan dijua zure bufanda txuria.Lau teilatu gainian ilargia erdian eta zu goruntz begira, zure keia eskuetan putzara batekin... putz! Neregana etorriko da ta berriz izango gara zoriontsu edozein herriko jaixetan. Goxo goxo kanta egin nazu Benitoren Maria Solt. Negarrik ez, txuri zaude ta malkoak zure kolorea kentzen dute. Lau teilatu gainian...Felix, Felix bihar berriz egongo gara txanpain apur batekin; diru gabe baina izarrak gurekin daude, piano baten soinuaz. Lau teilatu gainian... 1- Lau teilatu kanta ezagun-ezaguna da. Zer dio letrak?2- Galdetu gurasoei ea kanta hori ezagutzen duten, eta zer dakiten horri buruz. 3- Nolakoada entzun duzun musika? alaia eta pozgarria tristea eta goibela beldurgarria eta ikaragarria misteriotsua eta suspenseduna umoretsua eta barregarria maitasunezkoa eta erromantikoa abenturazkoa alegiazkoa eta fantastikoa 4- Zer sentitu duzu musika entzutean? 5- Asma ezazu ekintza bat abesti horrekin (dantza bat gorputz-adierazpen mugimenduak erabilita, erritmoa markatu gorputz edo musika-tresnak erabilita ) 6- Entzun Goazen taldearen bertsioa. Zer dira bi bertsioen arteko ezberdintasun nagusiak? LAU TEILATU (3 ahots) -1- -2- LAU TEILATU (2 ahots) -1- -2- ITOIZ Lo egin Itoiz. Lo egin (Musika: J.C. Perez Hitzak: Jose Mari Argoitia)Baloi kalboak direla agentzien berri "Maradona productions" orrazien egilea off siden geratu eta sheriffa Wembleyko belarra erre zuten rasten atzetik dabil lo egin lo egin lo egin... kume txalo pintxaloLemoiz inguratu pirata eta sioux Bizargorri ta Asterix jake erregeari ontzi eta zaldiz tronpetak "under my thumb" airean Jeriko hautsi lo egin lo egin lo egin... kume txalo pintxaloMafalda eta Zakili enamoraturik zine baten atarian diskutitzen ari dira zer pelikula ikusi hori da kuestioa "El Gran Dictador" edo "Emmanuelle en el frontn" lo egin lo egin lo egin... kume txalo pintxalo JARRAITU EZAZU BAXUAREN LERROALHko 3. zikloa LO EGIN JARRAITU EZAZU BAXUAREN LERROA Ba al zenekien Jose Garate Foisisek, Itoiztaldeko baxujolea izan zenak, egunkontrabaxua jotzen duela Bilboko Orkestra sinfonikoan (BOS)? 1- Entzun Itoiz taldearen kanta bat1- Entzun Itoiz taldearen kanta bat. Kanta hori birritan entzungo duzu: lehenengo, jatorrizkoa (Itoizek jotzen zuena); ondoren, BOS-ek egin duen bertsioa. 2- Igarri duzu kanta bera dela? Zertan nabaritu duzu? 3- Zer dira bien arteko desberdintasunak? 4- Zein duzu bietatik gogokoen? PEIO ETA PANTXOA Peio Ospital (ahotsa) eta Pantxoa Carrere (gitarra eta ahotsa) Peiok eta Pantxoak Baionako Peio Ospital-ek (Ezpeleta, 1948) eta Pantxoa Carrere-ek (Azkaine, 1948) osatutako bikotearen kantek gure historiaren azken 40 urteak ulertzen lagunduziguten, gure oroimenarekin zeudelako lotuta. Izan ere, herri-kanta ugari abesten zituzten eta beste asko eurek asmatutakoak ziren. Haiek konposatutako kantei esker, urtean Franco hil ondoren, euskaldun abertzaleen ahots eta bihotz bihurtu zitzaizkigun, euskal kulturaren eta euskararen defendatzaile. Peiok eta Pantxoak Baionako apaizen ikastetxe batean ezagutu zuten elkar. Bertan ikasi zuten kantatzen, bereziki, gregorianoa. Baina beste era bateko kantuak ere kantatzen hasi ziren; esaterako, igandero, Baionako ostatu batetan, bertan hasi zen Pantxoa kantuak gitarraz laguntzen. Horrez gain, urtean Uztaritzen (Lapurdi), bikotearen etorkizunean guztiz garrantzitsua izango zen pertsona bat ezagutu zuten: Telesforo Monzon.Hura liluratuta gelditu zen, zur eta lur, Pantxoaren eta Peioren ahots ederrak entzunzituenean eta berak sortutako olerkiei musika jartzeko eskatu zien. . Pantxoa Carrere eta Peio Ospital lehen kantaldi publikoan, Uztaritzen (Lapurdi), 1969an 1969. urtean, lau kantuz osatutako lehen disko txikia kaleratu zuten1969.urtean, lau kantuz osatutako lehen disko txikia kaleratu zuten. Urte berean, Uztaritzen bertan egin zuen bikoteak lehen kantaldia. Hego Euskal Herrian, aldiz, Franco hil arte arazo eta debeku ugari izan zituzten abestu ahal izateko. Hala ere, debekuak debeku, gitarra bakarra eta bikotearen ahotsak aski izan ziren orduko euskal gizarteak zituen kezkak islatzeko. Lau kantuz osatutako lehen disko txikiaren azala (1969) 1975ean, lehen disko luzea argitaratu zuten:Peio Ospital eta Pantxoa Carrere(Elkar). Arrakasta izugarria izan zuen; euskal kantagintzan, ahaztezina. Gero, bestedisko batzuk argitaratu zituzten eta hainbat kontzertu eman zituzten Euskal Herrian zehar. Pantxoa Carrere eta Peio Ospital urtean Pantxoa Carrere eta Peio Ospital. Bikotearen lehenengo disko luzea (1975) Egun, urte asko igaro diren arren, bikote lapurtarraren kantek adierazgarriak eta esanguratsuak izaten jarraitzen dute.Abestihorietako asko ezagun-ezagunak eta ospetsuak dira. Esate baterako: Itziarren semea,Urtxintxak, Lepoan hartu ta segi aurrera,Azken dantza hau,Bai euskarari, Batasuna, Greziako itsasontzia,Egunsenti hura, Kanta aberria Pantxoak eta Peiok kantatzen zituzten herri-kantuek herriaren izaera bizirik eta esna mantentzen lagundu zuten, tristurak eta penak ahazten, pozik eta alai sentiarazten, nekeak eta nahigabeak alde batera uzten eta barru-barrutik indarberritzen. Peioren eta Pantxoaren kantuak pertsonen sentimenduetan oinarritzen ziren: maitasuna eta haren oroimena (malenkonia), norberaren herriaren falta (herrimina), etxekoengandik urrun egotea(tristura) eta zoriontasunaren nahia (itxaropena). Berrogei urteko ibilbidea ospatzeko, Tolosako Leidor antzokian zuzeneko diskoa grabatu zuten 2009an euren kanturik ezagunekin. Tolosako (Gipuzkoa) Leidor antzokian grabatutako zuzeneko diskoa 2009an PANTXOA ETA PEIOREN INGURUKO GALDETEGIA1.Zer motatako kantak abesten zituzten Pantxok eta Peiok? Zerdefendatzen zuten euren kantekin? Non ezagutu zuten elkar Pantxoak eta Peiok? Nora hasi ziren elkarrekin jotzen igandero? Zer motatako kantekin ikasi zuten abesten? 5.Zer idazle eta olerkari ezagutu zuten Uztaritzen? Zer eskatu zien? 6.Zer gertatu zitzaien, hastapenetan, Hego Euskal Herrian? 7.Zein urtetan eta zein izenarekin atera zuten lehenengo disko luzea? 8.Aipatu ezazu bikote horren kantaren baten izenburua. 9.Zertan lagundu zuten Pantxoaren eta Peioren kantuek? 10.Peioren eta Pantxoaren kantuak pertsonen sentimenduetan oinarritzen ziren. Zer dira sentimendu horiek? Nongoak ziren Pantxoa eta Peio? EZPELETA Ezpeleta herria: plaza eta etxeak. Etxe hauek habeak eta leiho-ateak kolore biziz margotuta dauzkate Etxaurreetan piperrak eskegita ipintzen dituzte lehor daitezen.Ezpeletako piperrek ospe handia daukate eta jatorrizko deitura lortu dute. Ezpeleteko Saint-Etienneko eleiza, 1627an eraikia Ezpeleteko Saint-Etienneko eliza barrutik AZKAINE Pareta bakarreko frontoia Azkaineko elizaren plaza Azkaineko L'glise Notre-Dame de l'Assomption-Andra Mariaren Jasokundearen eliza Euskal marinelak Ternuara bakailao-arrantzatzera joaten zirenEuskal marinelak Ternuara bakailao-arrantzatzera joaten ziren. Haien omenez, elizaren sabaian sasoiko itsasontzi baten maketa bat eskegita dago. Erromatar zubia Harriz inguratutako lur-eremua Azkaine, Xalo margolariaren margolanetanXalo Miarritzen jaio zen 1955ean, eta gaztetatik egin zituen marrazki-bizidunak, diseinuak eta muntai ezberdinak. Koloreen arteko kontrastea bilatu zuen, beti ere errealismoa mantendu nahian. Atelier Encadrement Corinne Laborde-Corinne Laborde tailerrean ikusgai daude oleoz egindako haren margolanak, Donibane Lohitzunen. Garbiketa Azkainen Azkaine, meza-egunean Azkaingo erromatar zubia Pelotariak Azkaingo frontoian PANTXOA ETA PEIO Urtxintxak Beste bat. Urtxintxak (Musika eta Hitzak: Manex Pagola)Urtxintxakoihanian jauzika, [saltoka] aldaxkatik aldaxkarat, [aldaxkara (adar txikia)] -Zuk erradazu ama zendako [esaidazu][zergaitik] ez diren erortzen lurrerat? [lurrera] Nik ere nahi nuke izan urtxintxa bezala! Hain gora,hain trebe, izaiteko libre! [izateko] Urtxintxak oihanian zintzilik, buruzbehera buztanetik! [esaidazu][zergaitik] -Zuk erradazu ama zendako ez duten buruko minik?. Nik ere... Urtxintxak oihanian karruxkaz, [karraskatu,jan] neguko bildu heltzaurrekin. -Zuk erradazu ama zendako [esaidazu][zergaitik] ez dezakedan egin berdin? 1- Zer adierazten du kanta horrek1- Zer adierazten du kanta horrek? Zer esaten digu Manex Pagolaren hitzak? Egin ezazu kantaren laburpena, aurreko galdera bien erantzunak bilduko dituena. 2- Zer da letra etzanaz idatzitako hitzen esanahia? Batuan idatzi zuenM. Pagolak kantaren hitza? Zergatik egingo zuen horrela? 3-Saia zaitez abestiak dioena adierazten, gorputz-adierazpena erabilita. 4- Nolakoada entzun duzun musika? alaia eta pozgarria tristea eta goibela beldurgarria eta ikaragarria misteriotsua eta suspenseduna umoretsua eta barregarria maitasunezkoa eta erromantikoa abenturazkoa alegiazkoa eta fantastikoa 5- Zer sentitu duzu musika entzutean? PANTXOA ETA PEIO Azken dantza Peio Ospital eta Pantxoa Carrere.Azken dantza(Musika: Pantxoa eta Peio - Hitzak: Manex Pagola) Azken, dantza hau,maitia, zurekin...Nahi zinduzketereman (eraman) nerekin...Bainan (baina), gaurko xedia (xedea, helburua)ezin daike (daiteke) betia (bete)Badakit, nik ere,bihar dela joaitia (joatea) Bego (dago) pena hau!Itzuliren (itzuliko) naizBai! Berriz Euskal Herrirat! (Herrira)Bego urte hau!Etorriko naizbetikotz (betiko) zure ondorat (ondora) Azken dantza hau,ez da sekulako...Zin egina dut,zin egin betiko,hemen, gure lurreanbizi behar dutala (dudala)Hori ez bada,hil hotz (hildako gorpua) jar nadila! 1- Zer kontatzen du Azken dantza hau abestiak. Zein da kantaren gaia1- Zer kontatzen du Azken dantza hau abestiak? Zein da kantaren gaia? maitasuna eta haren oroimena (malenkonia), norberaren herriaren falta (herrimina), etxekoengandik urrun egotea(tristura) edo zoriontasunaren nahia (itxaropena). 2- Zer da letra etzanaz idatzitako hitzen esanahia? Batua al da M. Pagolak erabiltzen duen euskera? Zergatik egingo zuen horrela? 3- Nolakoada entzun duzun musika? alaia eta pozgarria tristea eta goibela beldurgarria eta ikaragarria misteriotsua eta suspenseduna umoretsua eta barregarria maitasunezkoa eta erromantikoa abenturazkoa alegiazkoa eta fantastikoa 4- Zer sentitu duzu musika entzutean? PANTXOA ETA PEIO Greziako itsasontzia Eguzkiaren muxu. Greziako itsasontzia (Musika eta hitzak: Lluis Llach Itzulpena euskarara: Xabier Lete) Itsaso gaindik ikusten baduzu gure gogoa daraman ontziaez zazu pentsa galduta doanik argitzen baitu goizeko eguzkia Hainbeste amets negar ta desioez du ekaitzak ondora botako salbatuko da goizeko ontziakaiaren bila hegaka joaiteko Arraunberriek eramango dutebide zaharretik askatasunera oihal zuriek haizea dirudigure arnasa biltzen den bateanEz du ekaitza ondora botakosalbatuko da goizeko ontzia 1- Nola adierazi die hasiera baterijotzaileak beste musikariei1- Nola adierazi die hasiera baterijotzaileak beste musikariei? Zenbat kolpe jo ditu baketekin (makilekin)? 2- Entzun arretaz kantaren hasiera. Zer gertatzen da musikaren tempo-arekin (abiadura)? Zer da, accelerando-a edo ritardando-a? eta tempo-a? 3- Markatu musika-taupadak txaloen edota oin-kolpeen bitartez. Kantaren zein zatitan jotzen du txalo zuzeneko grabazioan? 4- Zer adierazten du Greziako itsasontzia kantuak? Zein da abestiaren gaia? Maitasuna eta haren oroimena (malenkonia) Norberaren herriaren falta (herrimina) Etxekoengandik urrun egotea(tristura) Zoriontasunaren nahia (itxaropena) 5- Zer dira agertzen diren errepikapen-zeinuak? 6- Aztertu ahotsen eta akordeen egitura partituran. 7- Saia zaitez, entzun bitartean, partitura jarraitzen. Greziako itsasontzia - SARRERA AZTERTUZ Saiatu zaitez hatzamar puntarekin musika-taupadak markatzen bihotz bakoitzaren gainean. Horretarako, ahalegindu musikak ezartzen duen abiadura errespetatzen. Arretaz entzun bateria-jotzaileak adierazten duen pultsazioa. Ondoren, markatu zein bihotzetan hasten diren kantuan. ABIADURA: = 84 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 ABIADURA: = 96 Greziako itsasontzia SARRERA AZTERTUZ (erantzuna)ABIADURA: = 84 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 Itsa so ga in dik ABIADURA: = 96 GREZIAKO ITSASONTZIA accelerando a tempo -1- 1-2 -2- 3 Ritardando (rit.) rit. -3- IMANOL LARZABAL Imanol Larzabal Goi Imanol Larzabal Goi 1947. urtean jaio zen Donostian, Antigua auzoanImanol Larzabal Goi 1947.urtean jaio zen Donostian, Antigua auzoan. Zortzi seme-alaben artean gazteena. Delineatzaile marrazki-ikasketakamaitu ondoren, arkitekto batekin lanean aritu zen. Hala ere, ez zuen lanbide horretan denbora askoan jardun. Kirolzalea bera, esku-pilotan eta futbolean aritzen zen. Gitarra jotzen ere ikasi zuen. 1964an euskaraz kantatzen hasi zen eta, frankismo-garaia zelako, lehen diskoa Michel Etchegaray ezizenaz atera zuen. Disko hau magnetofoi batekin grabatu zen Antiguako elizako sotoan. Hiru urte geroago, ETAn sartzea erabaki zuen urtean atxilotu zuten eta sei hilabete pasatu behar izan zituen Donostiako Martutene espetxean. Ondoren, Frantziara alde egin zuen, eta, lehenengo Ziburun jarri zen bizitzen; gero, Baionan, Bordelen eta Parisen ere bizi izan zen. Toki askotan eskaini zituen musika-emanaldiak, batez ere Elisa Serna eta Paco Ibez kantariekin batera. Izan ere, sasoi horretan, Francoren erregimenaren kontra Europa guztian egin ziren errezitaldi ugari. Imanol, gaztetan 1977an Euskal Herrira itzuli zen eta, jadanik ETAtik urrunduta, euskal kulturaren aldeko ekimen askotan parte hartzen hasi zen, baita euskarazko eskolak ematen ere. Poeta euskaldun askoren hitzak musikatzen eta kantatzen hasi zen: Jon Mirande, Mikel Arregi, Koldo Izagirre, Xabier Lete eta Juan Mari Lekuona idazleenak, besteak beste. Gaztelaniaz ere zenbait olerki musikatu eta kantatu zituen. Haren diskoek onarpen eta arrakasta handia lortu zuten, eta Imanol bera ospetsu egin zitzaigun. Muga beroetan(1989) Hori bera da denen ixtoria (1998). Ibarrolamargolariaren eta eskultorearen laguntza jaso zuen diskoaren diseinuan. Herriak ez du barkatuko (1974). Arestiren zenbait poema kantatu zituen disko honetan. Agustin Ibarrolaren azala. Imanol Larzabal kantatzen1985eko uztailean, Donostiako Martuteneko espetxean kontzertu bat eskeini ondoren, Imanolek bere musika-emanaldian erabilitako bozgorailu batean ezkutaturik ihes egitea lortu zuten Iaki Pikabeak eta Joseba Sarrionandiak, ETAko bi presok. Gertatutakoaren berri izan ondoren, bere burua polizia-etxean aurkeztu zuen. Ihesaldiarekin loturarik ez zuela eta errugabea zela erakutsi ondoren, libre geratu zen. Urte bete beranduago, 1986an, ETAk Dolores Gonzlez Katarain Yoyes ETAkidea hil zuen eta Imanolek haren senideei elkartasuna adieraztearren Ordizian kantatu zuen haren aldeko omenaldi-kontzertuan. Ordutik, urteetan zehar mehatxuak jaso zituen, autoaren gurpilak zulatu zizkioten, bere aurkako pintadak agertu ziren herriko hormetan Geroago, Imanol kantariari babesa eta elkartasuna azaltzeko, Beldurraren kontra izeneko kontzertua antolatu zuten Donostiako Belodromoan, bere lagunen eta Euskal Herriko nahiz Espainiako hainbat kantariren parte-hartzearekin. Ehundaka pertsona bildu zen emanaldian. Gainera, ETAko 180 preso ohik ere beren burua ETAren kontra agertu zuten idatzi batean. Azkenik, ekitaldian Imanolen aldeko sinadurekin 150 orri aurkeztu ziren, alde bietatik beteta. Imanol Larzabal kantatzen Barne kanta (1994) Eduardo Txillidak egindako azala Bi disko hauetan, Imanolek bihotza zabaldu zigun hainbeste miresten zituen erdal olerkari batzuen poemen bidez. Hauek izan ziren aukeratutakoegileak: Lope de Vega, Francisco de Quevedo, Gustavo Adolfo Bcquer, Luis de Gngora, Pedro Salinas, Gabriel Celaya, Pablo Neruda, Alfonsina Storni, Violeta Parra, Jacques Brel, Lizardi, Xabier Lete edo Pablo Guerrero... Hala ere, urtean beldurturik, Euskal Herritik Torreviejara (Alacant) alde egitea erabaki zuen eta gaztelaniaz kantatzen hasi zen. Hasierangaizki pasatu omen zuen eta euskaraz sortzen jarraitu zuen , nahiz eta sortzen zuenak sonarik ez izan. 2004an, 57 urte zituela, Imanol Larzabal Orihuela-n (Alacant) hil zen garun-kalte larri baten ondorioz,. Hil zenean, sehaska-kanten disko bat prestatzen ari zen. Handik gutxira, musikari eta kantari ziren adiskideek diskoa osatu, eta haren omenez argitaratu zuten. Bolona-molona: Imanol in memoriam. Imanolen omenez egindako diskoa Bolona-molona: Imanol in memoriam (2006) Imanol 2003an Agustin Ibarrola Goikoetxea 1930ean, Basaurin (Bizkaia) jaiotako euskal eskultore eta margolaria. Haren artelanetan kolorea eta modernitatea da nagusi. Sasoi eta arte-eskola berekoak ziren:Jorge Oteiza eta Eduardo Txillida eskultoreaketa Jose Luis Zumetamargolaria. Ibarrolaren obra ezagunenak hauek dira: Omako baso margotua Kortezubin (Bizkaia); Oroimenaren kuboak, Llanesen (Asturias), Totemenak Halde Hanielmuinoa, Bottrop,(Alemania), Txalaparta erritmoan doan olatua, Chamartingo tren geltokian (Madril). Agustin Ibarrola (Basauri, 1930) Eduardo Txillida (Donostia, ) Eduardo Txillida Juantegi( ) Donostian jaiotako euskal eskultorea . Ospe handiko eskultorea. Haren lan ezagunenetarikoak honako hauek dira: Haizearen orrazia (Donostian), Elogio del agua-Uraren goratzarrea (Creueta del Coll-eko parkean, Barcelona), Elogio del Horizonte-Zerumugaren goratzarrea (Gijnen), Gure aitaren etxea (Gernikan), Homenaje a Fleming (Donostian), Berlin eskultura (Berlinen) Munduko herrialde askotan ezarri dituzte haren artelanak: AEB, Frantzia, Alemania, Suecia, Iran, Finlandia, Suitza eta Japonia, besteak beste. Gipuzkoa Donostia Kutxaren, Euskal Herriko Unibertsitatearen eta Udako Euskal Unibertsitatearen logotipoak ere hark asmatutakoak dira. 2000. urtean, Hernanin, Chillida-Leku izeneko museoa zabaldu zen. Hura espazio zabal eta ederra da. Lorategi berde-berdeak, baso bat eta berakerrestauratutako Zabalaga baserria daude. Hiru toki edo zonalde horietan Txilllidak berak egindako hainbat obra sakabanaturik ikus daitezke. Txillidak sari ugari jaso zituen eduki zuen bizitza emankorrean. E.H.-KO MAPA. Nongoa zen Imanol Larzabal? DONOSTIA Santa Klara uharteaDonostiako ikuspegia: hegazkin batetik, ateratako argazkia Donostiako ikuspegia, Igeldo menditik Urgull mendia Haizearen orrazia, Txillidak egindako obra (Donostia) Zurriola zubia eta Kursaal jauregiaArtzain ona katedrala IMANOL Mendian gora haritza Iratze okre geldiak. Mendian gora haritza (Musika: Imanol -Hitzak: Xabier Amuriza)Mendian gora haritza ahuntzak haitzean dabiltza itsasoaren arimak dakar ur gainean bitsa. [aparra] Kantatu nahi dut bizitza usteltzen ez bazait hitza mundua dantzan jarriko nuke Jainkoa banintza. (Errep.) Euskal Herriko tristura soineko beltzen joskura [jostura ]txori negartiz bete da eta umorez hustu da. Emaidazue freskura ura eskutik eskura izarren salda urdina edanda bizi naiz gustura. (Errep.) Euskal Herriko poeta kanposantuko tronpeta hil-kanpaiari tiraka eta hutsari topeka. [kolpeka]Argitu ezak kopeta [bekokia]penak euretzat gordeta goizero sortuz bizitza ere hortxe zegok eta. (Errep.) Mundua ez da beti jai inoiz tristea ere bai baina badira mila motibo kantatzeko alai. Bestela datozen penai ez diet surik bota nahi ni hiltzen naizen gauean behintzat egizue lo lasai. (Errep.) MENDIAN GORA HARITZA Imanol Larzabalen ahotsaren sendotasunak eta lodierak(baritonoa) zein Xabier Amuriza bertsolari bizkaitarraren hitzek abesti eder hau eman zuten. Bertsoz bertso, eta notaz nota, ez baitago norberaren lurrarekiko maitasuna transmititzeko era adierazkorragorik. Kanta honen egitura eta estiloa bertsolaritzatik dator, hitz neurtuak eta errimak erabiltzen baititu. Bertan, gure lurra deskribatzen du eta kontatzen digu gure bizitzan dena ez dela zoriona; batzuetan, tristurarekin ere bizi behar dela eta, hori horrelaizan arren, mila arrazoi eta motibo daudela poztasunarigorazarrea egiteko. 1- Zer dio Xabier Amurizaren letrak? Zein da kantu horren gaia?2- Zein dira bertso horien errimak? 3- Kantu hori hiruko neurrian eginda dago (3/4 edo 6/8)? Saia zaitez abestiaren pultsua eta azentua gorputz-perkusioaren bitartez markatzen. Hankarekin kolpatu lurraren kontra-kolpe belaun esk.-kolpe belaun ezk. Txalo-kolpe belaun ezk.-kolpe belaun esk. Biak konbinatuz Zuk asmatutakoa 4- Zer sentitu duzu musika entzutean? MENDIAN GORA HARITZA . (Imanolek kantatzen zuen tonuan: Mi m)1- Zein tonutan dago? Zein da kantaren azkenengo nota, hau da, azkenengo akordea? 2- Irudikatu Sol M etaMi m-en eskala, arpegioa eta akordea. 3- Aztertu akorde bakoitzeko interbaloak/bitarteak eta eskalako graduak. 4- Zein zatitan igarotzen da unisono (soinu bakarra) batetik ahots bitara Ahotserako partituran? MENDIAN GORA HARITZA (2 ahots. Mi m)Mim DoM ReM Sim Mim DoM ReM Mim SolM ReM Mim ReM -1- Mim DoM ReM Mim SolM ReM Mim ReM -2- Mim DoM ReM Mim Mim DoM ReM Mim -3- MENDIAN GORA HARITZA (La m)1- Zein tonutan dago? Zein da kantaren azkenengo nota, hau da, azkenengo akordea? 2- Irudikatu Do M eta La m-en eskala, arpegio eta akordea. 3- Aztertu akorde bakoitzeko interbalo/bitarteak eta eskalako graduak. 4- Zein zatitan igarotzen da ahotserako partituran unisonotik (soinu bakarra) ahots bitara? MENDIAN GORA HARITZA (2 ahots. La m)Lam FaM SolM Mim Lam FaM SolM Lam DoM SolM Lam SolM -1- Lam FaM SolM Lam DoM SolM Lam SolM -2- Lam FaM SolM Lam -3- Xabier Amuriza Sarrionandia (Amorebieta-Etxano, 1941) bertsolaria, politikaria eta idazlea. Zenbait liburu eta disko argitaratu ditu eta euskal kantari askorentzat ere letra zein bertso ederrak asmatu ditu. 24 urterekin egin zen abade eta zazpi urtez egon zen presondegian Francoren diktadura garaian. Horren ostean, abadetza utzi eta politika-ikasketak egin zituen. Ordutik, idazle, kazetari, irakasle eta bertsolari-lanetan dihardu. Bertsolaritzan neurri eta doinu asko sortu izan ditu eta bera izan zen bertsoak batuan egiten hasi zen lehenengoa. Urte haietako bertso eskoletako sortzaile eta irakasle izan da. Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa birritan irabazi zuen, 1980an eta 1982an. Bera eta Jon Lopategi dira bizkaitar txapeldun bakarrak. Haren alaba Miren Amuriza ere bertsolaria da. Amurizaren bertso polit batzuk (Bat-bateko bertsoak)Gai-jartzaileak ipinitako gaia:Aita(1980, Donostiako txapelketa nagusiko finala) 1 Aita izena kanta beharrakjarri dit bihotza beroaukera eder hau izango zenikez nuen hemen esperopreso nengoen Zamoran etahan gelditu ia erojoan nintzen ta bertan nengolaaita hil zitzaidan geronahiago nuke edozer bainohemen bizirik balego. 2 Aita nuen nik umoretsua, inoiz, geza ta gazia, Harek agertu zidan bidea, baitzen bertsoz ikasia ; Oi ene aita, nire egunak ere aurrera doaz ia, Baina zugandik hartua baitut bertsutarako grazia, Nik egingo dut arbola haundi zuk emandako hazia! 3 Gai hau kolpera jarriko zenik ia ametsa dirudi baserri hartan izan genuen hainbat harri eta euri zu aita zinen hain on niretzat ez gogorra baizik guri Euskal Herria nola dagoen orain Donostin ageri niri jotako txalo guztiak bidaltzen dizkizut zuri Gai-jartzaileak ipinitako gaia: Bihotzean min dut (1980, Donostiako txapelketa nagusiko finala) 1 2 3 Sentimentua sartu zitzaidan Sentimentua nola dugun guk Zer kolorezko airea ote bihotzeraino umetan, haize hotzeko orbela, da gizonaren samina? geroztik hainbat gauza mingarri mingainetikan bihotz barnera Ni eta zuen barrena hortan ikusi mundu honetan; doa herriko kordela; izan liteke berdina; Euskalerriaz batera nago esperantza dut zerbait hoberik zoriontsuak izan gintezke bihotz barneko penetan: beharbada datorrela, herri libre bat bagina, anaiak alkar hartu ezinik, mundu hontara sortu zenbati baina hau ezta horrela eta etsaiak su eta ketan, bizitzea ere zor dela, horrek sortzen dit sumina, esan dudana gezurra bada bihur bekizkit esteak harri hargatik balda hontan uzten dut urka nazazue bertan. hori ez bada horrela. nire bihotzeko mina. Ilun ikarak azken argiaIMANOL Ilun ikarak azken argia Mea kulparik ez. Ilun ikarak azken argia (Musika: Imanol-Hitzak: Mikel Arregi)Ilun-ikarak azken argiauxatu dizu urrutira, (urrundu) zeru-sapaian izar bakanak (gutxi batzuk) itzal etzanei begira,ilun-txintako sorgin-usaiak (gaueko izpia) espazioan dirdira. (disdira)Mendi-hegitan argi-oroitza (hegala-oroimena) eguzkiaren keinua,baso beltzean hosto-firfira (zurrumurrua) gauezkoen erreinua,itxasondoko tamarindotan (kostalde-zuhaitz bat) olatuen errainua. (erreflexu, islada)Itxas-txoriak txio-txiokaharat-honata haizetan, (hara eta hona) berde argien edertasunamore motelduz uretan, (baretuz, lasaituz, bihurtuz) txalupa geldi kulunkarien (alde batera -bestera mugi) isladarekin hizketan. (erreflexua) Parke ixileko banku txuriaezpain beroen lankide, (laguntzaile, kide) antsi zaharrak zantzu berritan (gurari, nahi-itxura) bihotz gordinen senide, (indartsu, mardul-familiar) tristura hegan paseatzen daarratsaren solaskide. (hizketarako kidea)Gau-ezkilaren oihartzun-hotsa (kanpai-soinu) irrixtatzen da kolkoan, (labandu-bular) zirrara mutu baten gisara (emozio-bezala) maitearen soinekoan,bakardadea sekretuekinkorapiltzen den zokoan. (tokia)Itxas-aideak gesalez dakar (itsas haize-gatz) murmuriozko solasa, (xuxurlatu-hizketa) suspiriotan ezin jarioz (suspiro-bota) pena lurrinduen hatsa, (perfumedun-arnasa) haize-boladak txikordatzen du (elkartu, nahastu) maiteminduen jolasa. 1- Marraztu ezazu Imanolen kantaren ahapaldi batean deskribatzen dena eta hori entzutean zuk zeuk irudikatu duzuna. 2- Nolakoada entzun duzun musika? alaia eta pozgarria tristea eta goibela beldurgarria eta ikaragarria misteriotsua eta suspenseduna umoretsua eta barregarria maitasunezkoa eta erromantikoa abenturazkoa alegiazkoa eta fantastikoa 3- Zer sentitu duzu musika entzutean? 4- Aztertu partituran adierazten diren konpas-adierazle aldaketak eta tempo-a. 5- Saia zaitez partitura jarraitzen notak eta/edo erritmoa irakurriz. Ilun ikarak azken argia.Nire artelanaEgilea: ILUN IKARAK AZKEN ARGIA (2 ahots. Do M)DoM SolM Sol7 DoM DoM SolM Sol DoM Lam Mim Lam SolM FaM DoM Rem SolM Sol DoM